سرچشمه مىگيرد ، تسلط داشتند كه پيروى از حقيقت را بر تمام آنها مقدم مىداشتند اگرچه در اين راه آماج بلاها و گرفتارىها و هدف ملامتها و سرزنشها گردند .
در آغاز طلوع اسلام اگرچه بيشتر نصارا و يهود با اين آيين آسمانى ، به نزاع و مخاصمه برخاستند و با تمام نيرو كوشيدند از گسترش نور حق جلوگيرى كنند ، ولى در ميان آنان آزاد مردانى بودند كه پردهء جهل و تعصب را پاره كرده و پيروى از آيين الهى را بر تعصبهاى جاهلانه مقدم داشتند و از نزول قرآن و طلوع آيين جديد ، كه خصوصيات آورندهء آن را در كتابهاى خود خوانده بودند ، شادمان و خوشحال بودند . قرآن مجيد در نخستين آيهء مورد بحث دربارهء اين گروه آزاد فكر چنين مىفرمايد : « وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَفْرَحُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ ؛ افرادى كه داراى كتاب آسمانى هستند از شنيدن آيات قرآن و گسترش اين آيين توحيد سخت خوشحال مىشوند » زيرا وعدهاى را كه از حضرت موسى و حضرت مسيح شنيده بودند اكنون محقق شده مىيافتند .
تاريخ اسلام نام و خصوصيات برخى از اين افراد را ضبط كرده و در عين حال خاطرنشان ساخته است گرايش ملت يهود به آيين اسلام چندان چشمگير نبود و جز چند نفر انگشتشمارى ، مانند عبدالله بن سلام و جمعى ديگر ، همگى در جبههء مخالف بودند ، در حالى كه گرايش مسيحيان به آيين اسلام بيشتر و قابل ملاحظهتر بود ؛ مثلا از مسيحيان « نجران » هشتاد نفر و از حبشه 32 و از يمن هشت و جاهاى ديگر ، تعدادى ، با كمال ميل و رغبت آيين توحيد را پذيرفتند .
قرآن مجيد در موارد مختلفى از اين افراد پا كدل ، كه هدفى جز پيروى از حق نداشتند ، به خوبى ياد كرده و مىفرمايد :
« وَ مِنْ قَوْمِ مُوسَى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ ؛ « 1 »
از طايفهء موسى عليه السلام گروهى هستند كه به حق هدايت مىكنند و به آن
هامش
( 1 ) . اعراف ( 7 ) آيهء 159 .