مقصود از پيمانهاى الهى چيست ؟
برخى مىگويند مقصود از پيمانهاى الهى كه در آيهء سوم وارد شده است آن دسته از فضايل و رذايل اخلاقى است كه با قلم قضا بر صفحهء روان ما نوشته شده و با روح و روان ما درآميخته است و هر فردى از راه الهام فطرت ، خوبى و بدى آنها را درك مىكند .
همانطور كه دادن چشم و گوش نوعى پيمانگيرى از انسان است كه در مواقع لزوم از آن استفاده كند تا در قعر چاه و دره سقوط ننمايد ؛ همچنين خداوند بزرگ با دادن اين سرمايههاى فطرى از ما التزام گرفته است كه خود را با فضايل اخلاق بياراييم و از رذايل و زشتىها دورى كنيم و اين كه در نهاد ماميل به فضايل و انزجار از بدىها را نهاده است گويا از ما عهد و پيمان گرفته است كه از مسير فطرت دور نشويم .
اين نظر گرچه صحيح و پا برجاست ؛ ولى هرگز دليلى ندارد آيه را فقط ناظر به اين پيمانها بدانيم ؛ بلكه هر نوع تعهدى و عهدى كه در آن نام خدا به ميان آيد و يا براساس آيين خدا انجام گيرد ، مشمول اين آيه است و در برخى از آيات ، عمل به هر نوع پيمانى كه در آن نام خدا به ميان آمده و يا بر اساس دستور خدا بسته شده است « عهداللّه » گفته شده است ، آنجا كه مىفرمايد :
« وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَ لَاتَنْقُضُوا الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا . . . ؛ « 1 »
به پيمانهاى الهى وفادار باشيد و سوگندهاى خود را پس از تأكيد و ابرام نشكنيد » .
سخن دربارهء ثمرات عمل به پيمان و عواملى كه اين فضيلت انسانى را پرورش مىدهد ، فراوان است ، شايد همين اندازه بحث در توضيح آيه كافى باشد . اكنون به تفسير دومين نشانهء افراد عاقل ، يعنى احترام به پيوندهاى
هامش
( 1 ) . نحل ( 16 ) آيهء 91 .