وحى كرده است .
قرآن به روشنى از اطاعت و سرسپردگى آسمان و زمين گزارش مىدهد و مىفرمايد :
كج ) « فَقالَ لَها وَلِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ » ؛ « 1 »
به آسمان و زمين گفت : از روى رغبت و يا كراهت تحت فرمان در آيند ، گفتند :
ما از روى اطاعت زير فرمان در آمديم .
اين آيات و نظاير آنها در نظر گروهى كه بخواهند نزد قرآن شاگردى كنند و در فهم معانى قرآن هر نوع پيشداورى را كنار بگذارند ، به روشنى از وجود شعور در سراسر جهان ، خبر مىدهد ، حالا حقيقت اين شعور و آگاهى چگونه است و در چه پايه است ، براى ما روشن نيست .
در ادعيهء اسلامى ، به اين مطلب اشارههايى هست كه از باب نمونه ، دو مورد را نقل مىكنيم :
« تسبح لك الدواب فى مراعيها ، والسباع فى فلواتها ، والطير فى وكورها ، وتسبح لك البحار بأمواجها ، والحيتان فى مياهها ؛
چهارپايان در چراگاهها ، درندگان در بيابانها ، پرندگان در آشيانهها تو را تسبيح مىگويند ، دريا با امواج متلاطم خود ، ماهيان در ميان آنها ، تو را تنزيه مىنمايند » .
در صحيفهء سجاديه چنين مىخوانيم : امام سجاد موقع رؤيت هلال ، آن را با جملههاى زير مخاطب مى ساخت :
« أيّها الخلق المطيع الدائب السريع المتردد في منازل التقدير ؛ « 2 »
اى آفريدهء فرمان بردار تندرو ، كه پيوسته در منازلى كه بر تو اندازهگيرى
هامش
( 1 ) . فصلت ( 41 ) آيهء 11 .
( 2 ) . صحيفهء سجاديه ، دعاى 43 .