مىبيند ( و از وضع ما آگاه است ) ؟ ! آنگاه مجلس پيامبر را ترك مىكنند و خدا نيز قلوب آنان را از گرايش به حق منصرف ساخته است ؛ زيرا آنان گروهى هستند كه نمىفهمند » .
در اين آيات ، دو نشانه براى منافقان بيان شده است كه به ترتيب تفسير مىكنيم :
1 . افزايش بيمارى به هنگام شنيدن آيات قرآنى
آيات قرآنى ، بهسان دانههاى حيات بخش باران رحمت است كه با ريزش خود ، رستاخيز در سطح زمين بر پا مىكند و در پرتو آن روى زمين را گل و گياه و سبزه و ميوه مىپوشاند ، ولى اين ويژگى در صورتى است كه زمين مستعد و شايسته بوده و مرده و شورهزار نباشد و گرنه ، جز خار و خس ، چيزى در آن نمىرويد و به قول سعدى :
باران كه در لطافت طبعش خلاف نيست * در باغ لاله رويد و در شورهزار خس
اگر در پرورش يك پديده ، علت فاعلى لازم است ، قابليت محل نيز ، شرط لازم به شمار مىرود . قرآن يكى از نشانههاى افراد با ايمان را اين مىداند كه استماع آيات الهى ، مايهء فزونى ايمان آنان مىگردد ، چنانكه مىفرمايد :
« إِنَّما المُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً وَعلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ ؛ « 1 »
افراد با ايمان كسانى هستند كه هر موقع خدا يادآورى شود ، قلوبشان ترسان مىشود . وقتى كه آياتش بر آنان تلاوت گردد ، بر ايمانشان افزوده مىشود و بر پروردگارشان توكل مىكنند » .
هامش
( 1 ) . انفال ( 8 ) آيهء 2 .