رازى كه هنوز علت آن روشن نيست
جاى تعجب و تأسف است با اينكه قرنها مسلمانان ، پى افكنان علوم و پايهگذاران دانشهاى بشرى بودند و در بسيارى از رشتههاى علوم ، دانشكدهها تأسيس و استادان و متخصصينى تربيت كردند و اروپاييان را رهين علوم خود ساختند و در پيدايش تمدن كنونى سهم به سزايى داشتند و با اينكه اسلام ، سفارشهاى مؤكدى در بسط علوم و باسواد كردن افراد كرده ، امروزه هنوز در كشورهاى اسلامى ، بيمارى جهل و بيسوادى ريشهكن نشده و درصد بالايى از مردم از نعمت خواندن و نوشتن محرومند و در حقيقت اين معمايى است كه چه شد با آن سوابق درخشان ، با آنهمه سفارشات و تأكيدات ، مسلمانان اين اندازه عقب ماندهاند ؟ ! و اين ركود و سستى براثر چه عاملى است ؟ كار به جايى رسيده است كه مؤسسهء يونسكو ، از ماوراى بحار بلند شده و آمده است تا براى رضاى خدا - انشاء اللَّه براى رضاى خدا ! - مسلمانان ، جوانان و اطفال كشورهاى اسلامى را باسواد كند .
سابقاً در عراق مجلهاى بهنام مجلة العلم منتشر مىگرديد ؛ روى جلد مجله به مناسبت نام آن و مقالات ارزندهء علمىاش چهار حديث اول را ، كه از نظر خوانندگان گذشت ، با وضع جالبى قرار داده بود . يك نفر از خارجيان با كنجكاوى غريبى ، احاديث چهارگانهء روى جلد را بررسى مىكرد و با لحن تعجبآميزى از گردانندگان مجله سؤال كرد : اگر پيامبر شما چنين دستورهايى در دانش اندوزى دادهاست ، چرا علم و دانش در ميان شما توسعه نيافته است ؟
پاسخ اين سؤال
جاى گفتگو نيست كه كشمكشهاى سياسى و اختلافات داخلى بر اثر هوسرانى خلفاى اموى و عباسى ، فاصلهء طبقاتى عجيبى در ميان مسلمانان