2 . كتابهاى آسمانى . چنانكه در آيهء زير ، مقصود همين است :
« نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الكِتابَ كِتابَ اللَّهِ وَراءَ ظُهُورِهِمْ ؛ « 1 »
گروهى از اهل كتاب ، كتاب خداى را پشت سر افكندند » .
3 . نظام تقدير و تكوينى جهان آفرينش . كه اين نظام به سان كتاب تشريعى آنچه در آن با قلم صنع نگارش يافته است ، ثابت است ؛ به عبارت واضحتر ، قوانين ثابت ولايتغيّرى كه حكومت مطلقهء سازمان جهان طبيعت به دست آنها سپرده شدهاست .
مقصود از « كتاب اللَّه » در اين آيه ، معناى سوم است ؛ يعنى اينكه حقيقت يكسال را دوازده ماه تشكيل مىدهد ، يك مطلب قراردادى نيست كه روزى بشر جمع شود و شمارهء ماههاى سال خود را كم و زياد كند ؛ زيرا نشانه و واقعيت يكسال ، همان گذشتن فصول چهارگانه است و اين چهار فصل طبيعى ، با مرور و گذشتن دوازده ماه قمرى ، تقريباً پايان مىپذيرد ؛ به عبارت ديگر ، زمين با حركت انتقالى خود به دور خورشيد ، چهار فصل را بهوجود مىآورد و در ظرف 365 روز ، يكبار تمام ، دور خورشيد مىگردد و يك دور حركت انتقالى نيز در ظرف دوازده ماه قمرى ( تقريباً ) انجام مىگيرد ، بنابراين صحيح است بگوييم : شمارهء ماههاى يك سال همان دوازده ماه است و اين نظام و سنت الهى از آن روزى كه زمين و آسمانها خلق شده است وجود داشته و خواهد داشت ، بنابراين ، دوازده ماه قمرى ، كه يكسال را تشكيل مىدهد ، تركيبى از دو جريان طبيعى محسوس است : يكى گردش ماه به دور زمين و ديگرى گردش به دور خورشيد . بنابراين چنين تاريخى ، صددرصد طبيعى و محسوس خواهد بود .
« اشهر حرم » كدام است ؟
ماههاى حرام كه در لسان قرآن به آنها « الأَشْهُرُ الحُرُمُ » مىگويند ، همان چهار
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 101 .