خدا خرج نمىكنند ، در انتظار عذاب الهى باشند . ولى بايد ديد ، كه مقصود از « سبيل اللَّه » چيست ؟ آيا مقصود تمام مصارف خيريهاى است كه حدّ و حدودى ندارد و تحت شماره در نمىآيد ، يا مقصود از « سبيل اللَّه » موارد معينى است ، چنانكه در برخى از آيهها نيز همين لفظ در مورد معينى بهكار رفته است ؟
هرگاه مقصود ، مطلق مصارف خيريه و كارهاى نيك باشد در چنين صورت ، با آيات ديگر كه براى انفاق حدى معين كرده است مناقض خواهد بود ، ولى اگر منظور ، موارد معينى باشد ، نه با آيههاى ديگر متناقض مىشود و نه بر مدعاى قائل دلالت خواهد نمود .
مفسران بهاتفاق كلمه مىگويند كه مقصود از « سبيل اللَّه » در آيهء زير ، جهاد است :
« وَأَنْفِقُوا فِى سَبِيلِ اللَّهِ وَلا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ؛
در راه خدا ( جهاد ) انفاق كنيد و خود را به مهلكه نيفكنيد » .
گواه مفسّران بر اين مطلب ، همان ما قبل و ما بعد آيه است كه صريحاً دربارهء جهاد است . بنابراين هيچ اشكالى ندارد كه بگوييم مقصود از آن لفظ در آيهء مورد بحث ، اين است كه كسانى كه اموال خود را كنز مىكنند و آن را در راه خدا ( مانند جهاد و امثال آن كه انفاق در آن موارد لازم و واجب است ) خرج نمىكنند ، در انتظار عقاب الهى باشند .
تصور نشود كه مىخواهيم بگوييم : كلمهء « سبيل اللَّه » در هر دو مورد در يك معنا ( جهاد ) استعمال شده است ، تا گفته شود : در آيهاى كه در سورهء بقره است ، سياق و روابط آيات ، قرينه بر اين است كه مقصود از آن جهاد است و چنين قرينهاى در آيهء مورد بحث وجود ندارد ؛ بلكه مىخواهيم بگوييم : مراد از « سبيل اللَّه » در آيهء مورد بحث مواردى است كه به حكم شرع و فقه اسلامى ، لزوم انفاق در آن موارد واجب و لازم است ؛ مانند جهاد ، زكات و خمس ، امر به معروف و نهى از منكر ، و گنج كردن ثروت در چنين مواقعى حرام است و مقصود از
در سرزمين تبوك (تفسير سوره توبه) (فارسى) — صفحة 147
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١٤٧