« وَلْيَشْهَدْ عَذابَهُما طائِفَةٌ مِنَ المُؤْمِنِينَ » ؛ « 1 »
زن و مرد زناكار را صد تازيانه بزنند . . . و ( هنگام اجراى كيفر ) گروهى از افراد با ايمان مجازاتشان را مشاهده كنند .
اجراى حد الهى در انظار عمومى مايهء عبرت ديگران مىگردد .
اكنون سؤال مىشود : هدف از كيفر در آخرت چيست ، اگر كيفر تسكين قلب و به اصطلاح انتقام است ، ساحت خدا بالاتر از آن است كه از فردى انتقام بگيرد ، زيرا فردى انتقام مىگيرد كه قلبى مجروح و دلى آزرده داشته باشد و ساحت خداوند از آن منزه است و اگر گاهى به خدا « مُنتَقم » مىگوييم مانند اين است كه به خدا عطوف و مهربان نيز گفته شود . توصيف خدا با اين صفات معناى ديگرى دارد كه در بحث صفات خدا ذكر شده است .
و اگر هدف تربيت است در جهان ديگر ، تربيت مطرح نيست ، همچنان كه در آن جهان عبرت معنا ندارد ، بنابراين هدف از كيفر چيست ؟
پاسخ
طراح اين سؤال تصور كرده است كه كيفرهاى الهى جنبهء قراردادى دارد . ناگفته پيداست كه اگر كيفر جنبهء قراردادى داشته باشد بايد براى قرارگذار ، هدفى مطرح باشد و چون هيچ يك از اين هدفها در آن سرا مفهومى ندارد ، از اين جهت كيفرهاى الهى معناى صحيحى نخواهد داشت .
ولى با توجه به اين نكته كه تمام كيفرها يا ميوهء خود عمل و ثمرهء خود كردار است و به اصطلاح جنبهء توليدى دارد و يا اين كه خود عمل است كه در آن جهان بهصورت اخروى مجسم مىگردد ، يعنى تمام كيفرها ، جنبهء تكوينى و ضرورت عينى داد ؛ با چنين ضرورت وحتميت ديگر جا ندارد سؤال كنيم كه هدف از كيفر
هامش
( 1 ) . نور ( 24 ) آيهء 2 .