نوع مردم ازدرك فوايد دقيق تكاليف الهى ناتوانند و به اين نوع مسائل از ديدهء سطحى مىنگرند و در اين ديد ، انسانها ، وظايف را مانند بارى بر دوش مىپندارند و آن را مانعى بر سر راه لذت زودگذر خود مىانگارند .
شكى نيست كه نمازگزاردن و روزه گرفتن رنج و زحمت دارد و پرداخت بخشى از مال كه بسيارى از انسانها آن را مانند جان خود دوست دارند ، بدون يك انگيزهء معنوى نيرومند ممكن نيست . خوددارى ازمحرّمات كه غرايز به سوى آن متوجه است ، به كفّ نفس و خويشتندارى فوق العاده نيازمند است .
اگر در برابر وظايف الهى ، پاداش و كيفرى باشد مردم دستورهاى الهى را بهخاطر اميد به پاداش و بيم ازكيفر مىپذيرند ، ولى اگر براى تكاليف بندگان يكچنين ضمانت اجرايى وجود نداشته باشد ، جز اولياى الهى كه خدا را ازجهت اميد به پاداش و بيم ازكيفر نمىپرستند ، احدى به تكاليف الهى توجه نكرده و در نتيجه هدف از اعزام پيامبران جامهء عمل نمىپوشد .
و به عبارت ديگر ، هرگاه مطيع و عاصى در اين جهان نتايج اعمال خود را مىديدند و به پاداش و كيفر اعمال خود در اين جهان مىرسيدند امكان داشت كه از اين نظر ( نه از نظرهاى ديگر ) لزوم سراى ديگر را نفى كنيم .
ولى جهان با نعمتهاى بىشمار خود در برابر مؤمن و كافر ، فرمانبر و عصيانگر ، يكسان است و هر فردى به اندازهء سعى و كوشش خود ، از مواهب گستردهء خداوند ، بهرهمند مىشود . نه فرد مؤمن ، نتيجهء اطاعت خود را در اين جهان مىبيند و نه كافر به كيفر طغيان خود مىرسد . پس اگر پروندهء زندگى مؤمن ، كافر ، امين و خائن در اين جهان بسته شود ، و سراى ديگرى كه هر كدام در آن سرا به سزاى عمل خود برسند دركار نباشد ، جهت ندارد كه گروهى يك عمر بارنج و زحمت ، با كفّ نفس و خويشتندارى بهسر ببرند در حالى كه گروه ديگرى شب و روز غرق عيش و نوش و در لذت و شهوت باشند .
تنها به خاطر معاد ، اميد پاداش و ترس از كيفر است كه جوان ، خواب لذيذ
عقايد اسلامى (در پرتو قرآن، حديث و عقل) ( فارسى) — صفحة 558
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٥٥٨