ديگر هستيم مجبوريم لااقل براى مدت كم هم كه باشد مغزو افكار خود را در اختيار ديگران بگذاريم ؛
6 . سكوت و بىكارى ، سبب مىگردد كه اراده كمتر فعاليت كند و افكار غير ارادى آزادانه جريان يابد و استوارى پيدا كند ؛
7 . پرورش نخستين ، در پيدايش نبوغ نقش بزرگى دارد .
سپس از اين بيانات نتيجه مىگيرند كه اين علل به اضافهء وجود يك اجتماع فاسد و بىقانون سبب مىشود كه افكار پيامبران دربارهء مسائل اجتماعى استوار شود و راههاى تازه براى زندگى به مردم نشان دهند . « 1 »
نارسايى اين تفسير
دارندگان اين نظريه بسان كسانى هستند كه قبلًا مدعاى خود را ساختهاند و سپس به دنبال دليل آن مىروند ، آنان چون در جهان هستى به اصالت چيزى جز ماده معتقد نيستند و جهان غيب را زاييدهء وهم بشر مىدانند ، ناچار همهء مطالب مربوط به جهان ديگر را از اين طريق و امثال آن توجيه مىكنند .
از خصايص فكر مادى اين است كه مىخواهد با دانش كوتاه خود و اصول نارساى ماديگرى به تفسير همهء حقايق موفق گردد ، از اين جهت دارندگان چنين طرز تفكرى درصددند كه مسألهء وحى و نبوت را از راهى كه بيان شد حل كنند ، غافل از آن كه يك چنين توجيهى براى مسألهء وحى كه مظهر تجلى عالىترين حقايق علمى و فلسفى و قوانين سعادت بخش و استوار انسانى است ؛ مانند اين است كه بگوييم : زلزلهء شديد در فلان نقطهء جهان معلول تيرى بوده است كه براى شكار حيوانى شليك شده بود و يا مولود فروريختن يك اتاقك چوبى در روستاهاى اطراف آن جا بود .
انكار نمىكنيم عوامل مزبور ممكن است افكار غير ارادى انسان را تشديد كند
هامش
( 1 ) .