آيا خداوندى كه موجودات اين جهان را آفريده است ، از خصوصيات آنها آگاهنيست ؟
2 . دليل دوم بر علم گستردهءخدا و آگاهى او از همهء موجودات و رويدادهاى جهان ، همان احاطه و نامتناهى بودن وجود اوست ؛ زيرا وجودى كه در همه جا حاضر باشد طبعاً از همه چيز آگاه است ، همانطور كه اگر وجودى محدود به زمان خاص يا مكان خاصى باشد از غير آن زمان و مكان آگاهى نخواهد داشت . بهاين مثالها توجه كنيد :
حشرهء ريزى با ديدگان كم فروغ خود روى قالى رنگارنگ راه مىرود . اين حشره در هر لحظه فقط يك نقش و يك رنگ را مشاهده مىكند و فقط از نقطهء خاصى از سطح آن فرش آگاه است ، ولى انسانى كه در كنار آن قالى ايستاده با ديدگان پر فروغ خود ، همهء رنگها و نقشهء سطح فرش را مىبيند و از همهء نقاط آن آگاه است . فرق آن حشره و اين انسان در مثال مذكور اين است كه حشره احاطه به همهءفرش ندارد ، ولى انسان به آن احاطه دارد .
در اتاق كوچكى نشستهايم كه فقط روزنهء كوچكى به بيرون دارد و از آن روزنه به خارج مىنگريم ، ناگهان ماشينهايى از كنار اين اتاق مىگذرد . ما از اين روزنه در هر لحظه يك ماشين بيشتر نمىبينيم ، ولى كسانى كه روى پشت بام اين اتاق هستند تمام ماشينها را يكجا و در حال حركت مىبينند .
وضع بشر نسبت به گذشته ، آينده و نيز نسبت به بسيارى از موجودات جهان ، همانند كسى است كه از روزنهء كوچكى ماشينها را مىنگرد و يا حشره كه فقط از يك سانتيمتر اين جهان خبر دارد .
اما خداى بزرگ كه آفرينندهء جهان هستى است و هيچ گونه محدوديت زمانى و مكانى و غيره در او فرض نمىشود ، مانند آن شخصى است كه روى بام اتاق نشسته و همهء كاروان را مىبيند .
قرآن مجيد هم با بيانهاى مختلف ، علم خدا و بىپايان بودن آن را بيان مىكند :
عقايد اسلامى (در پرتو قرآن، حديث و عقل) ( فارسى) — صفحة 169
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١٦٩