از خود استقلالى دارند . زيبايى گل ، تأثير درمانى گياه ، و حتى كارهايى كه خود انسان ايجاد كنندهء آنهاست همگى از جانب خداست و هيچ پديدهاى از خود چيزى ندارد ، البته معناى اين كلام اين نيست كه انسان در كارهاى خود مجبور است و اختيارى از خود ندارد . براى توضيح اين قسمت به بيان زير توجه كنيد :
ما دو نوع علت داريم :
الف ) فاعل مختار - علت مختار ؛
ب ) فاعل مضطر - علت مضطر .
منظور از علت و فاعل مختار اين است كه داراى شعور ، ادراك ، اراده و اختيار بوده و در انجام عمل مورد نظر خود ، مختار و آزاد باشد ؛ مانند انسان كه در مورد هر كارى دو راه در برابر او وجود دارد ، مىتواند انجام بدهد و مىتواند انجام ندهد و او با كمال آزادى و اختيار ، يكى را بر ديگرى برمىگزيند .
و منظور از علت مضطر و فاعل مضطر درست نقطهء مقابل فاعل مختار است ؛ يعنى يا اصلًا فاقد علم و شعور است و يا اگر شعور دارد داراى اراده و اختيار نيست ، مانند خورشيد و آتش و يا افعال ساير موجودات غير از انسان .
اين كه مىگوييم : كارها از خداست معنايش اين است كه كارهاى انسان در عين اين كه از روى اختيار از او سر مىزند و همچنين افعال ساير موجودات كه در انجام آن كارها بىاختيار هستند همگى در عين اين كه مربوط به خود آنهاست ، مربوط به خداى جهان مىباشد و اگر ارتباط آنها يك آنْ از خداوند قطع گردد و لحظهاى از جانب او نيرويى به آنها نرسد قادر به انجام هيچ كارى نخواهند بود .
براى توضيح به مثال زير توجه كنيد :
اگر تعدادى لامپ با ولتاژهاى مختلف را در حال نورافشانى ببينيم ، ابتدا تصور مىكنيم كه اين روشنىها كه منطقهء وسيعى را در برگرفته است از خود لامپهاست ، ولى پس از دقت كوتاهى درمىيابيم كه اين نورافشانىها مربوط به خودآنها نيست بلكه مربوط به نيروگاه و دستگاههاى مولد برق است و اگر يك
عقايد اسلامى (در پرتو قرآن، حديث و عقل) ( فارسى) — صفحة 153
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١٥٣