و ترتيب خاصى بخشيدهام » .
اسرار ديگر نزول تدريجى قرآن
پيامبر گرامى در دوران رسالت خود ، با طبقات مختلفى ، مانند بتپرستان و يهوديان و مسيحيان كه هركدام از مكتبى پيروى مىكردند و عقيدهء خاصى دربارهء مبدأ و معاد و ديگر معارف عقلى داشتند ، روبهرو مىگرديد . اين ملاقات و نشستها و برخاستها ايجاب مىكرد كه وحى الهى به توضيح و تشريح عقايد و آراى آنها بپردازد و برهان ابطال آيين آنان را روشن سازد ؛ اين برخوردها و تماسها در زمانهاى مختلف به وقوع مىپيوست ، از اين جهت چارهاى جز اين نبود كه وحى الهى در اوقات گوناگون بهطور تدريج به بيان بىپايگى عقايد و آراى آنها بپردازد و به شبهات و اشكالات مخالفان پاسخ دهد .
گاهى اين برخوردها ايجاب مىكرد كه آنان از پيامبر گرامى مسائلى را به عنوان آزمايش ، سؤال كنند و پيامبر به آنها پاسخ بدهد و چون سؤالهاى آنان در نوبتهاى مختلفى مطرح مىگرديد ، از اين جهت چارهاى جز اين نبود كه وحى الهى نيز در اوقات گوناگون بهتدريج نازل گردد .
گذشته از اين ، زندگى پيامبر يك زندگى انقلابى و حادثهآفرين بود و پيامبر در برابر انبوهى از حوادث قرار مىگرفت كه مىبايست احكام و تكاليف آنها را وحى الهى روشن سازد .