اگر خداوند متعال براى پيامبر خود گنجهاى زر و كانهاى طلا و باغهايى كه همهگونه درخت در آن موجود هست ، قرار مىداد و مرغان آسمان و جانوران زمين را با آنها همراه مىساخت ، در اين صورت امتحان و آزمايش از ميان مىرفت ( و مردم بىاختيار در سايهء زور و زر از آنان پيروى مىكردند و فرمانبر و پيرو واقعى از غير حقيقى شناخته نمىشد ) .
خداوند بندگان خود را با سنگهايى كه ( خانهء كعبه از سنگ بنا شده است ) نه زيان دارند و نه سودى مىبخشند و نه مىبينند و نه مىشنوند ، امتحان و آزمايش نموده است ؛ آن را در دشوارترين جاهاى زمين و در ميان درههاى تنگ و كوههاى ناهموار و ريگهاى نرم و چشمههاى كمآب و درههاى از هم دور ، قرار داده است تا فرزندان آدم به آن خانه متوجه شوند و دور آن طواف كنند و در اطراف آن خانه ، خدا را به يگانگى بپرستند و اگر خداوند ، عبادتگاه بزرگ خود را ميان باغها و جويها و زمينهاى هموار با درختهاى بسيار و شاخسارهاى مملو از ميوه قرار مىداد و زمينهاى آن را پر از گياه مىكرد و . . . در اين صورت براى امتحان و آزمايش بندگان مجالى باقى نمىماند ، ولى خداوند بندههاى خود را به سختيهاى گوناگون مىآزمايد و با كوششهاى مختلف از آنان بندگى مىخواهد و آنان را به انواع امورى كه موافق طبع آنها نيست ، مىآزمايد . « 1 »
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، خطبه قاصعه .