شما در برابر او قرار داريد ، بر او پيشى مگيريد ، مگر او پيشوا و رهبر شما نيست ؟
وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
و از خدا بترسيد كه او شنواى دانا است . » آرى . تقوا ناگزير بايد همهء شؤون زندگى را فرا گيرد ، چه هيچ كارى نيست مگر خدا را دربارهء آن حكم و فرمانى است كه تجاوز از آن روا نيست ، و پرهيزگاران و متقيان ، پيش از پرداختن به عملى در هر ميدان عمل ، به جستجوى حكم خدا دربارهء آن مىپردازند .
و از اين جا تفقّه و صاحب فهم شدن در دين و آموختن احكام آن براى عمل كردن به آنها واجب مىشود ، و در حديثى روايت شدهء از امام صادق ( عليه السلام ) در تفسير اين گفتهء خداوند متعال :
قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ
پس بگو كه حجت و برهان رسا و كافى از آن خدا است » گفت :
خداى تعالى در روز قيامت به بنده مىگويد : اى بندهء من ! آيا عالم و دانا بودى ؟ پس اگر بگويد كه آرى بودم ، به او مىگويد : پس چرا به آنچه مىدانستى عمل نكردى ؟ و اگر بگويد نادان بودم ، به او مىگويد : پس چرا نياموختى تا به آن عمل كنى ، و او با اين حجت بالغ و رسا غلبه يافت » . « 1 » اگر مؤمن در فقه براى حوادث تازه يا تحول يافته حكمى نيابد ، بر او لازم است كه به فقيهانى كه آن حكم را مىتوانند از قواعد كلى موجود در شريعت استخراج كنند مراجعه كند ، چه هيچ حادثهاى نيست كه دين را در آن حكمى است ، كه آغاز آن از بصيرتهاى وحى است در حكمت زندگى ، و مقياسهاى تشخيص منكر و معروف ، حتى حكم در مورد آزارى كه از شخص به ديگرى با خراشيدن به وسيلهء ناخنش برسد .
خداى تعالى در كتابش گفته است :
ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ
و ما هيچ چيز را در كتاب فرو گذار نكرديم » . « 2 »
هامش
( 1 ) - بحار الانوار ، ج 2 ، ص 29 .
( 2 ) - الانعام / 37 .