3 - عدل در مسؤوليت وپاداش
خداوند متعال مى فرمايد :
إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ لِيَسُوءُوا وُجُوهَكُمْ وَ لِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ لِيُتَبِّرُوا مَا عَلَوْا تَتْبِيراً
« اسراء ، 7 » .
« اگر نيكى كنيد ، به خودتان نيكى مى كنيد و اگر بدى كنيد باز هم به خود مى كنيد . وهنگامى كه وعده دوم فرا رسد ، « آنچنان دشمن بر شما سخت خواهد گرفت كه » آثار غم واندوه در صورتهايتان ظاهر مىشود و داخل مسجد « الاقصى » مى شوند همان گونه كه بار اول وارد شدند ، و آنچه را زير سلطه خود مى گيرند ، درهم مى كوبند » .
رهيافت وحى :
عدالت الهى در سنّت مسؤوليت وپاداش نيز نمود پيدا مىكند ، از اين رو هر كس مسؤول عملى است كه انجام مىدهد ومتناسب با آن پاداش دريافت مىكند . اگر عملش نيكو باشد پاداش او نيز نيكو خواهد بود ، و اگر هم عمل او شر باشد ، چيزى جز كيفرى شوم نصيب وى نخواهد شد . ولى انسان مسؤول عملكرد ديگران نيست ، مگر به ميزان تأثيرى كه بر عملكرد ديگران مى گذارد . از اين سنّت وقانون الهى احكام زير را مى توان دريافت :
احكام :
1 - هيچكس مسؤول اعمال ديگرى نيست ، هرچند طرف مقابل بر گمراهى پافشارى كند . از اين رو اگر كسى در جامعه فاسدى زندگى كند و به وظيفه خود در امر به معروف و نهى ازمنكر عمل نمايد ولى مردم به سخنان او گوش فرا ندهند ، خداوند وى را بر گناه مردم آن جامعه مورد مؤاخذه قرار نخواهد داد .
2 - انسان ، مسؤول اعمالى كه خارج از توان وى باشند نيست . همچنين مسؤوليت اعمالى كه انسان بدانها مجبور شده و يا از روى ناچارى واضطرار بدانها دست زده ، از گردن وى ساقط است .