فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ « 1 » « وبطور كلى هر كس به شما تجاوز كرد ، همانند آن بر او تعدّى كنيد » . در اين گونه موارد بايد به عرف ودادگاه شايسته رجوع كرد .
8 - علاوه بر بازگرداندن شىء غصبى ، غصب كننده بايد منافعى را كه مالك اصلى در مدت غصب مال از دست داده ، بپردازد ، مثلًا اگر شىء غصبى اتومبيلى باشد ، غصب كننده علاوه بر اعاده آن بايد اجرت استفاده از آن را در خلال مدت غصب نيز بپردازد ، همينطور است خانه غصبى ، كه بايد اجرت سكونت در آن را بدهد ، و در مورد اين حكم تفاوتى ندارد كه غاصب از منافع شىء غصبى « يعنى سوار شدن بر اتومبيل وسكونت در خانه » استفاده كرده باشد يا نه .
9 - اگر كسى كه مالش غصب شده اهليّت نداشته باشد « مانند كودك نا بالغ يا ديوانه » واجب است كه شىء غصبى به ولىّ شرعى او باز گردانده شود ، و اگر مال به مالكى كه اهليت ندارد بازگردانده شود ، غاصب تا زمانى كه آن را به ولىّ شرعى تحويل نداده ، ضامنخواهد بود .
10 - اگر شىء غصبى از اموال عمومى و غير شخصى مانند وقف باشد ، واجب است كه به متولى مخصوص آن تحويل داده شود ، اگر متولى وجودنداشت ، بايد به حاكم شرع داده شود .
ضمان چيزهاى قيمى ومثلى
11 - اگر شىء غصب شده « يا هر شىء مضمون ديگرى » تلف شود ، درصورتيكه از اشياء مثلى است بايد مانند آن را پس داد ، ولى اگر از اشياء قيمىاست واجب است كه بهاى آن داده شود « 2 » ، و اگر در شىء مثلى امكان دادن مثل آن نباشد ، « مثلًا به دليل نبودن آن شىء در بازار » ضمانت در اينجا نيز به قيمت تبديل مىشود .
هامش
( 1 ) - بقره ، 194 .
( 2 ) - براى روشن شدن معناى چيزهاى مثلى وقيمى به صفحه 402 . رجوع شود .