آثار غصب
5 - بر غصب سه امر اساسى مترتب است :
اول : گناه ، چرا كه تمام انواع غصب گناه است و واجب است كه مرتكب آن به سوى خداوند متعال توبه كند ، علاوه بر اينكه بايد تمام آثار مالى غصب را نيز ، آنگونه كه ذكر خواهيم كرد ، از بين ببرد .
دوم : واجب است كه مال غصبى را به صاحبش ، يا به ولى او ، يا به وارثش پس دهد ، حال چه شىء غصبى مال باشد ، و چه حقّ باشد ، و چه شيئى عينى باشد و چه منفعت باشد .
سوم : شخص غاصب ضامن مال غصبى است ، به اين معنا كه مسؤوليت نگهدارى شىء غصبى را به همان صورتى كه در روز غصب بود بر عهده دارد و بايد از هرگونه ضرر و فساد و يا اتلاف شىء غصبى ممانعت كند ، و در صوت اتلاف يا ضرر و يا فساد بنابر آنچه به تفصيل خواهد آمد مسؤوليت جبران خسارت مال را دارد .
چگونگى ضمان
6 - مادامى كه شىء غصبى موجود است واجب است به مالكش باز گردانده شود ، حتى اگر مستلزم پرداخت مبالغ وتحمل سختيهايى باشد .
7 - اگر باز گرداندن شىء غصبى مستلزم ضررى براى غاصب باشد ، مانند اينكه بعضى مصالح ساختمانى را غصب كرده و در پى ساختمانى مرتفع به كار برده ، آيا واجب است كه اين مصالح را باز گرداند ، حتى اگر اين كار مستلزم خراب كردن بناى ساخته شده باشد ؟
در اين صورت بايد موازنهاى بين شىء غصبى و بين آثار مترتب بر اعاده آن صورت پذيرد ، بنابراين اگر بازگرداندن جنس غصبى موجب آثارى شودكه عنوان فساد در زمين بر آن منطبق گردد ، و يا حتى سبب سختى و ضرر بسيار زيادى « حرج » گردد ، قائل شدن به وجوب اعاده عين شىء غصبى مشكل مى باشد ، به دليل قول خداوند متعال در باره ربا كه فرموده : لَا تَظْلِمُونَ وَ لَا تُظْلَمُونَ « 1 » « نه ستم مى كنيد ، و نه بر شما ستم وارد مىشود » ، يعنى پاسخ ظلم به وسيله ظلم مطلوب نيست وحال آنكه خداوند فرموده :
هامش
( 1 ) - بقره ، 279 .