اين تعريف را وسيعتر كرده وهرچهرا كه از زمين استخراج گردد و منفعت خاصّى داشته باشد ، معدن مىگويند مانند : طلا ، نقره ، سرب ، مس ، آهن ، ياقوت ، زبرجدوديگر سنگهاى قيمتى ، وهمچنين معادن مايع مانند : نفت ، گاز ، گوگرد و معادن ديگر مانند : نوره ، سرمه ، نمك ، گچ ، سنگآسياب وسنگهاى زينتى و هر آنچه از دل زمين استخراج شده و ارزش مالى و نفع زيادى داشته باشد .
2 - اگر عرف ، شىء استخراج شده را معدن قلمداد نكند ، خُمس ندارد .
3 - شرط وجوب خمس در معادن اين است كه ارزش آن پس از كسر مخارج استخراج وپالايش ، به بيست دينار شرعى برسد .
4 - زمينى كه معادن از آن استخراج مىگردد ، فرق ندارد كه در مالكيّت كسى باشد يا مباح ، و در نحوه استخراج آن كه از عمق زمينباشد يا از لايههاى فوقانى آن ، نيز تفاوتى ندارد . امّا معدنى كه در عمق درياهاست مانند چاههاى نفت و گاز در دريا ، بايد ديده شودكه مشمول عنوان « معدن » است يا « غواصى » و هر عنوانى كه به طور غالب براى آن به كار برده شود ، از نظرحكم به همان عنوان ملحق مىشود .
احكام معدن
1 - كودك نابالغ و ديوانه - و همانند آنها - چنانچه معدنى را استخراج نمايند يا سرپرستان آنان به حساب آنان استخراج كنند ، بنابراقرب خمس واجب مىگردد و ولىّ به نيابت از آنان بايد اين فريضه را انجام دهد ، ولى در مورد كافر ترديد وجود دارد ، و احوط آناست كه از وى خمس اخذ شود ولى اگر كافر مسلمان شود ، خمس گذشته از او اخذ نمىگردد به جهت قاعده ( الاسلام يجبّ ما قبله / اسلام گذشته شخص را ناديده مىگيرد ) .
2 - اگر معدن در نوبتهاى نزديك به هم استخراج گردد بايد براى تعيين حدّ نصاب ، همه آنها با هم مورد محاسبه قرار گيرد .
ولى اگر چنين باشد كه معدنى را استخراج و درآمد حاصله آن را صرف زندگى خود كند ، سپس بار ديگر اقدام به استخراج نمايد ، در هر بار بايد حد نصاب را جداگانه محاسبه كند .
3 - اگر گروهى معدنى را مشتركاً استخراج كنند ، بايد سهم هر يك جداگانه مورد محاسبه قرار گيرد كه اگر به حد نصاب رسيد ، خُمس آن را پرداخت كند .
4 - اگر معدن استخراج شده متعدّد باشد ، حدّ نصاب هر معدن به طور جداگانه محاسبه مىگردد . مگر اينكه همه اين معادن ازيك جنس باشد ، يا اينكه از يك محل استخراج شده باشد به طوريكه در عرف استخراج واحد يا معدن واحد خوانده شود كه دراينصورت نصاب