ركوع اضطرارى :
20 - اگر نمازگزار نتواند ركوع را مطابق باشرايط ياد شده به طور كامل بجاآورد ، بايد آن مقدار را كه در توان دارد ، هرچندباتكيه برعصا ياديوار ياشخص ديگر انجام دهد و به ركوع نشسته منتقل نشود مگر اينكه از ركوع ايستاده ، كاملًا ناتوان باشد .
21 - اگر از ركوع ايستاده باهمه اشكال واقسام آن عاجز شد ، نشسته ركوع كند و احتياط اين است كه نماز ديگرى هم ايستادهبخواند و براى ركوع آن باسر اشاره نمايد . اما اگر از ركوع نشسته نيز عاجز شد ، در حالى كه ايستاده است باسر براى ركوع اشاره كند ، و اگر از اشاره باسر هم عاجز بود باهردو چشم اشاره كند به اين ترتيب كه بجاى خم شدن براى ركوع ، چشمانش را ببندد و ذكر واجبرابخواند ، سپس به قصد بلند شدن از ركوع ، چشمانش را بگشايد و اگر حتى از همين حركت هم عاجز بود ، در قلب نيت ركوع كندوذكر واجب آن را بازبانش قرائت نمايد .
22 - اگر امر داير شود بين اينكه باخم شدن اندك ، ركوع نشسته انجام دهد يااينكه ايستاده نماز بخواند و براى ركوع فقط اشارهكند ، بايد ديد كه اگر به آن خم شدنِ اندكِ نشسته ، در عرف ركوع گفته مىشود ، به همان اكتفاكند و اگر در عرف ، ركوع ناميدهنمىشود ، بعيد نيست كه نماز ايستاده با اشاره به ركوع ، مقدم باشد ، و احتياط اين است كه دو نماز بخواند : يكى ايستاده با اشاره براىركوع ، و ديگرى با ركوع نشسته .
23 - شرط تحقق ركوع نشسته اين است كه به قدرى خم شود كه صورتش مقابل زانوها برسد يا به گونهاى باشد كه در عرف ركوعنشسته گفته شود كه گاهى به كمتر از آن مقدار هم تحقق مىيابد ، اما بهتر است به قدرى خم شود كه صورت نزديك جاى سجدهبرسد .
چند مسأله :
1 - كم و زياد كردن ركوع نشسته ، باطل كننده نماز است ، ركوع اشارهاى هم از باب احتياط همين حكم را دارد .
2 - در تحقق ركوع لازم است كه خم شدن به قصد ركوع انجام شده باشد ، اما اگر او به جهت غرض ديگرى مانند گذاشتن چيزى برروى زمين يا دفع آزار حيوانى مضرّ يامانند آن خم شده باشد ، اين خم شدن ركوع محسوب نمىشود بلكه بايد قيام كند و از نو خم شود و آن ، ركوع اضافى شمرده نمىشود .
3 - اگر ركوع را فراموش كرد ومستقيماً براى سجده به سوى زمين رفت ، اما قبل از اينكه سجده كند يا در اثناى سجده اوّل يا بعد ازنشستن از سجده اول و قبل از رفتن به سجده دوم