همانا رأى نهايى از آن رهبر انتخاب شدهاى است كه در راه استنباط خود از ارزشهاى دين اجتهاد مىكند ، / 373 ولى در اظهار رأى شتاب نمىورزد ، بلكه مىكوشد از طريق مشورت با مردان ( صاحب نظر ) بدان برسد . در اين مورد على بن مهزيار از امام جواد ( ع ) روايت مىكند و مىگويد : ابو جعفر ( ع ) به من نوشت : « جايگزينى را بجوى كه با من مشورت كند و رأى خود را اختيار كند ، او از آنچه در سرزمينش جايز است آگاهى دارد و مىداند كه با صاحبان سلطه چگونه رفتار كند ، و به راستى مشورت مبارك است ، خدا در محكم كتاب خود به پيامبرش گويد : «
فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ
- پس بر آنها ببخشاى و بر ايشان آمرزش بخواه و در كارها با ايشان مشورت كن و چون عزم كارى كنى بر خداى توكّل كن ، كه خدا توكّل كنندگان را دوست دارد » « 86 » اگر آنچه مىگويد از چيزهايى بود كه جايز و رواست من رأى او را تصويب مىكنم و اگر جز آن بود اميدوارم كه او را به خواست خدا در راه روشن قرار دهم » . « 87 » از خلال نصّهاى اسلامى كه فرمان به مشورت طلبى و رايزنى مىدهد بر ما آشكار مىشود كه بهترين نظامهاى اقتصادى در اسلام آن نظامى است كه بيشترين مايه از خصوصيت شورى در آن گرد آمده باشد ، و شايد تعاونيهاى اقتصادى كه اهميّت آنها را درمىيابيم نيز برخاسته از خلاصهء ارزشهاى ايمانى همچون تعاون ( هميارى ) و احسان و ايثار ( از خود گذشتگى ) و حرام بودن فراخ معاشى بىحساب و حرام بودن تسلّط توانگران بر منصبهاى كليدى حكومت باشد .
نصّهاى اسلامى نشانههاى شورى را در زندگى اجتماعى تعريف و معلوم كرده است . از پيامبر خدا ( ص ) روايت شده است كه :
« از خردمند ( به مشورت ) راه جوييد و از او نافرمانى نكنيد كه پشيمان
هامش
( 86 ) - آل عمران / 159 .
( 87 ) - موسوعة بحار الانوار ، ج 72 ، ص 104 .