گويد : «
وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَ لْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ
« 42 » چون بندگان من دربارهء من از تو بپرسند ، بگو كه من نزديكم و به نداى كسى كه مرا بخواند پاسخ مىدهم . پس به نداى من پاسخ دهند و به من ايمان آورند تا راه راست يابند » .
/ 111 شايد كلمهء « إذا دعان چون مرا بخواند » اشاره به همين حقيقت باشد ، چنان كه مىبينيم در گفتهء خود تصريح فرموده است كه : «
فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي
- پس به نداى من پاسخ دهند » .
«
إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ
- آنهايى كه از پرستش من سركشى مىكنند ، زودا كه در عين خوارى به جهنّم درآيند . » چرا دعا را عبادت و پرستش شمرده است ؟ و خداوند ترك آن را به افتادن در جهنم تهديد كرده است ؟ براى آن كه پاسخ اين پرسش را بدانيم ، بگذار بپرسيم :
محور اختلاف اصلى ميان يكتا پرستان و مشركان كدام است ؟ آيا اختلاف در هستى خداست ؟ هرگز ، آيا در نامهاى خداست كه بر حسب اصطلاح به ذات منزّه او تعلّق مىگيرد ؟ هرگز ، بلكه مشركان اعتراف مىكردند كه خدا آفريننده است ، و پروردگار ما گفته است : «
وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ خَلَقَهُنَّ الْعَزِيزُ الْعَلِيمُ
« 43 » اگر از آنها بپرسى : چه كسى آسمانها و زمين را آفريده است ؟ مىگويند : آنها را آن پيروزمند دانا آفريده است » .
در واقع جوهر اختلاف و محور ريشهدار آن در يك كلمه اين است كه يكتا پرستان مىگويند : همانا خداوند همان ذات مقتدر و مسلّط و مدبّر امور الهى است ، و او قبض و بسط دهنده ، زنده كننده و ميراننده ، عزيز كننده و خوار كننده است ، و هموست كه شب را از پى روز و روز را از پى شب در مىآورد و كار را
هامش
( 42 ) - البقرة / 186 .
( 43 ) - الزّخرف / 9 .