مطلبى كه مكرّراً تذكّر دادهايم و در اين مجال هم تكرار آن بسيار مفيد است ، اين است كه انسان بايد ، مراقب باشد گناه نكند ، كه گناه موجب سقوط آدمى است و ذلّت دنيا و آخرت را به همراه دارد . ولى اگر گناهى مرتكب شد ، فوراً توبه كند و از خداوند رحمان و رحيم عذرخواهى نمايد كه تأخير توبه و إعراض از توبه ، انتقام سخت الهى را نصيب انسان مىسازد . همچنين اجازه ندهد كه گناه براى وى ، تبديل به يك عادت شود و مراقب باشد تا در سرازيرى معصيت واقع نگردد و از گناه روى گناه به شدّت پرهيز نمايد . در غير اين صورت ، نظير آدمى كه در اتومبيل ترمز بريده نشسته است ، با سرعت به اعماق درهء شقاوت و بدبختى سقوط خواهد كرد . و نهايتاً اگر گناه كرد و - العياذ بالله - گناه را تكرار نمود و در اثر اين تكرارها ، گناه براى وى به صورت عادت درآمد ، مواظب باشد كه گناه خود را توجيه نكند كه شيطان به واسطهء توجيه گناه ، هشدارهاى وجدان اخلاقى انسان را خاموش خواهد ساخت و خودش رفيق او و بلكه مسلّط بر وى خواهد شد . به تعبير قرآن كريم :
وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرينٌ « 1 »
و هر كس از ياد خداى رحمان چشم بپوشد براى او شيطانى مىگماريم ، كه همواره يار و قرين او باشد .
در چنين حالتى ، شيطان ، جايگزين وجدان اخلاقى و نفس لوّامه مىشود و به انسان توجيهگر ، فرمان مىدهد كه چگونه گناه خود را توجيه كرده و در هرجا از چه توجيهى بهره ببرد .
توجيه گناه ، انسان را به جايى مىرساند كه نفس لوّامه را به نفس مُحسّنه تبديل مىسازد و هر كار بدى را در نظر او بهصورت يك امر نيكو جلوه مىدهد . از منظر قرآن شريف ، چنين انسانى ، بيشترين خسارت را نصيب خود مىكند :
هامش
( 1 ) . زخرف / 36