رها كردند . آن مرد بلند شد و گفت : به خدا قسم تو از من بهتر و كريمترى . « 1 » انسان در بنبستها نيازمند چنين توكّلى است . در بنبستها و تنگناهايى كه هيچ فريادرسى نيست ، فريادرس حقيقى به يارى آدمى مىآيد و انسان از غفلت خارج مىشود .
انسان غافل از خدا ، به اين سو و آن سو رو به اسباب ظاهرى به پيش مىرود و گاه در همين تنگناهاست كه خداوند را فريادرس خود مىيابد . چنان كه در قرآن مىخوانيم :
« فَإذا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللّهَ مُخْلِصينَ لَهُ الدّينَ فَلَمّا نَجّهُم إلَي الْبَرِّ إذا هُمْ يُشْرِكونَ » .
« 2 » پيامبر اكرم ( ص ) طبق اين دستورالعمل ، همواره در برنامههايش توكّل به خداوند را در نظر داشت و توكّل او منحصر به تنگناها و مشكلات نبود .
نبايد فراموش كنيم كه مسبّب الاسباب و اصلاح كنندهى امور ، خداوند تباركوتعالى است . آن كسى كه مىتواند صفات رذيله را از دلها بركند ، خداوند است ، كه با فضل و رحمتش توفيق اين مهم را به انسان مىدهد . چنان كه مىفرمايد :
« وَ لَوْلا فَضْلُ اللّهِ عَليكُم وَ رَحْمَتُهُ ما زَكَي مِنكُم مِن أَحَدٍ أَبَداً وَلكِنّ اللّهُ يُزَكّي مَن يَشاءُ وَ اللّهُ سَمِيعٌ عَلِيم » .
« 3 »
هامش
( 1 ) - محمد كلينى ، كافى ، ج 8 ، ص 127
( 2 ) - عنكبوت / 65 : « و هنگامى كه بر كشتى سوار مىشوند ، خدا را پاكدلانه مىخوانند ، [ ولى ] چون به سوى خشكى رساند و نجاتشان داد ، به ناگاه شرك مىورزند . »
( 3 ) - نور / 21 : « و اگر فضل خدا و رحمتش بر شما نبود ، هرگز هيچ يك از شما پاك نمىشد ، ولى [ اين ] خداست كه هركس را بخواهد پاك مىگرداند و خدا [ ست كه ] شنواى داناست . »