عظمت خدا
در « عظمت » حق تعالى نيز همين بس كه گفته شود هر چه به او منسوب شود عظمت مىيابد ، و هر چيز كه رابطه اش با او بيشتر باشد آن چيز روشنتر ، دقيقتر و محكمتر خواهد بود . پس عظمت او كه باعث بزرگى چيزهاى ديگر مىشود بيشتر است ، مثلًا رسول خدا ( ص ) كه به علت وابستگى اش به او زيباترين ، دقيق ترين و محكم ترين موجودات است خود نيز واسطه فيض خداى متعال شده است .
بنابراين هر چيز به ميزان نسبتش به خدا عظيم است . هر چيز دو بعد و دو جهت دارد . لذا هر چيز از جهت آن كه معلول خداوند تعالى و به اصطلاح « يلى الربى » است با عظمت است و اين همان چيزى است كه در كتاب خودش به آن اشاره فرموده است :
؛
وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ
« 1 » ماملكوت آسمانها و زمين را به اين صورت به ابراهيم نشان مىدهيم .
يعنى به تحقيق هر چيزى را به ابراهيم از جهت استناد وجودش به خدا نشان مىدهيم ، زيرا ملكوت عبارت است از وجود اشيا از جنبه « يلى الربى » و انتسابش به خدا و پايدارى اش به او .
ممكن است براى اشيا ازجهت ديگرى عظمت فرض شود و آن جهت اين باشد كه : همه چيز آثار و كلمات خداست . خداوند تعالى مىفرمايد :
؛
وَ لَوْ أَنَّ مَا فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلَامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ مَا نَفِدَتْ كَلِمَاتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
« 2 » و اگر همه درختان روى زمين قلم شوند و به دريا نيز هفت درياى ديگر اضافه شود كلمات خدا پايان نمىگيرد .
هامش
( 1 ) . انعام ، آيه 75 .
( 2 ) . لقمان ، آيه 27 .