عزت خدا
خداوند تعالى عزيز است . زيرا او بر همه چيز حكومت تكوينى دارد ، يعنى چيره است و مغلوب نمىگردد . ممكن است اين كلام حضرت كه فرمود :
« لايَقُومَنَّ لَها شَىءٌ »
اشاره به همين معنا باشد . ممكن است از آن ، معناى « عزت » وجودى نيز اراده شده باشد . در اين صورت معنايش اين است كه خداوند تعالى « عزيز » است يعنى وجودى است كه هيچ وجود ديگر شبيه او نيست . لذا او از هر جهت يكتاست نه اول و در برابر اين وجود هيچ چيز را ياراى پايدارى نيست .
البته ممكن است معناى سومى از آن اراده شده باشد و آن عبارت است از حكومت تشريعى بر اشيا و دلها كه همه چيز از كوچك و بزرگ ، از خاك تا افلاك عاشق و شيداى او هستند :
. . . ؛
صِرَاطِ اللَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِي الْأَرْضِ أَلَا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ
« 1 » بدانيد كه همه كارها تنها به سوى خدا بر مىگردند .
بنابراين هيچ چيز فطرتا در برابر او نمىايستد بلكه نسبت به او خاضع بوده و شيداى او هستند . آوردن لفظ « كل » در دعا خالى از لطافت نيست . لذا اگر مىبينيم كه همين انسانى كه خداوند تعالى در حقش فرموده :
؛
قُتِلَ الْإِنْسَانُ مَا أَكْفَرَهُ
« 2 » مرگ بر انسان ! چه كفر پيشه است . انسان طغيان مىكند و از خداوند تعالى مىگريزد ؛ براى آن است كه بسيار ستم پيشه و نادان است . در حالى كه فطرتا اين چنين نيست . پس او گم شدهاى دارد كه آن خداى تعالى است ، ولى - چنان كه در مقدمات مفصلًا شرح داديم - گمان مىكند كه گم شدهاش چيزى ديگر غير از خداست .
هامش
( 1 ) . شورا ، آيه 53 .
( 2 ) . عبس ، آيه 17 .