و همچنان كه در موردى ديگر مىفرمايد :
. ؛
فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَ وَهَبْنَا لَهُ يَحْيَى وَ أَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَ يَدْعُونَنَا رَغَباً وَ رَهَباً وَ كَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ
« 1 » آنها كسانى بودند كه در - انجام - كارهاى نيك بيشتر از يك ديگر شتاب مىكردند و ما را از روى بيم و اميد فرا مىخواندند .
البته نظير اين آيات در قرآن فراوان است .
هيچ اشكالى ندارد كه اولين مرتبه اخلاص ، همين نوع عبادت باشد كه در اصطلاح به آن عبادت بندگان و مزدوران گفته مىشود .
از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه فرمودند :
« قَوْمٌ عَبَدُوا اللهَ عَزَّوَجَلَّ خَوْفاً فَتِلْكَ عِبادَةُ الْعَبيد وَ قومٌ عَبدَوُا الله تَبارَكَ وَ تَعَالىَ طَلَبَ الثَّوابِ فتلك عبادة الاجراء و قَوْمُ عَبَدُوا اللهَ عزَّ و جَلَّ حُبّاً له فَهِىَ عَبادةُ الاحْرار . . . ؛ « 2 »
گروهى خدا را از روى ترس عبادت مىكنند . اين گونه عبادت ، عبادت بندگان است . گروهى هم خدا از روى طمع بندگى مىكنند . اين گونه عبادت ، عبادت مزدوران است و گروهى خدا را از روى عشق و علاقه شان به او بندگى مىكنند كه اين گونه عبادت ، عبادت آزادگان است . . . . »
2 . عبادت مقربان . اين نوع عبادت ، عبادتى است كه بنده به جهت نزديكى وتقرب به خداى تعالى انجام مىدهد ، نسبت به مراتب قرب ، از اولين مرتبه آن كه وصول اوست به بهشت تا رسيدن به فنا ، قرب و لقا و اين همان نوع عبادت است كه در كلام الهى درباره آن آمده است :
. ؛
قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلهُكُمْ إِلهٌ وَاحِدٌ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحاً وَ لَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَداً
« 3 » . . . لذا هر كس كه اميد ديدار پروردگارش را داشته باشد بايد كار شايسته كند و در بندگى خدا كسى را با او شريك نپندارد .
هامش
( 1 ) . انبياء ، آيه 90 .
( 2 ) . كافى ، ج 2 ، ص 84 ، ( باب العبادة . . . ) ، ح 5 .
( 3 ) . كهف ، آيه 110 .