و در ذيل اين آيه شريفه آمده است كه :
« انَّ الرَّجُلَ يَعْمَلُ شَيْئا مِنَ الثَّوابِ لايَطْلُبُ بِه وَجْهَ اللهِ انَّما يَطْلُبُ تَزْكِيَةَ النّاسَ . . . فَهذَا الّذى اشْرَكَ بِعِبادَةِ رَبِّه » ؛ « 1 » كسى كه كار ثوابى را نه به جهت خداوند ، بلكه به جهت آن كه در بين مردم شخص پاك و درستى معرفى شود انجام دهد ، چنين كسى در عبادت پروردگارش ديگرى را با او شريك گرفته است .
و همين نظر در مورد كسى كه كارى را براى خدا انجام بدهد و دوست داشته باشد كه او را ستايش كند نيز آمده است .
3 . عبادت شاكران . آن نوع عبادت است كه براى شكر نعمتهاى خدا او را عبادت كنند .
4 . عبادت ملتذين . يعنى عبادتى كه انجامش براى عامل ، لذت دارد .
5 . عبادت مستحيين ( شرمندگان ) . و آن عبارت از آن نوع عبادت است كه خدا را به جهت شرم از او بندگى كنند .
6 . عبادت محبين . آن نوع عبادتى است كه براى عشق به خدا صورت گيرد .
البته همه اين شش نوع عبادت ، عبادت مخلِصين است ، چرا كه به هر حال عبادت هيچ يك از اين شش گروه خالى از اغراض و شوائب نيست و در جامع السعادات روايتى از امام صادق ( ع ) نقل شده است كه آن حضرت فرمودهاند :
« هَلَكَ الْعامِلونَ الَّا الْعابِدون وَ هَلَكَ الْعابِدُونَ الَّا الْعالِمُون وَ هَلَكَ الْعالِمُونَ الَّا الصّادِقُون وَ هَلَكَ الصّادِقُونَ الَّا الُمخْلِصُونَ وَ هَلَكَ الُمخْلِصُونَ الَّا الْمُتَّقُون وَ هَلَكَ الْمُتَّقُونَ الَّا الْمُوقِنُونَ وَ انَّ الْمُوقِنينَ فى خَطَرٍ عَظيم ؛ « 2 »
هامش
( 1 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 29 ، ( باب الرياء ) ، ح 4 .
( 2 ) . جامع السعادات ، ج 2 ، ص 314 ؛ بحارالانوار ، ج 67 ، ص 245 ، ( باب 54 ، الإخلاص و معنى قربه تعالى ) ، ح 18 .