به عبارت ديگر وقتى كه به ذات اشيا نظر شود همه آنها پوچ و نابود به نظر مىآيند كه اين جنبه يلى الخلقى است و وقتى كه به ارتباط آنها با خداى تعالى توجه شود همه شان با معنا ، موجود و داراى شعور ، علم ، اراده و قدرت هستند . كه اين هم جنبه يلى الربّىّ است . و پس از اين پيداست كه همه آنها تسبيح پروردگار عالميان مىگويند كه قرآن هم صريحا به اين مطلب اشاره فرموده است :
؛
تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لَا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ إِنَّهُ كَانَ حَلِيماً غَفُوراً
« 1 » هفت آسمان و زمين و نيز هر چيزى كه در آنها هست او را تسبيح مىگويند . و هيچ چيزى نيست كه با حمد و ثناگويى خدا او را به بى آلايشى ياد نكند ولى شما تسبيح آن ها را درك نمىكنيد . او از ديرباز صبور و آمرزنده بوده است .
و به قول شاعر :
ما سميعيم و بصير و باهشيم * با شما نامحرمان ما خامشيم « 2 »
هامش
( 1 ) . اسراء ، آيه 44 .
( 2 ) . مثنوى معنوى ، دفتر سوم ، « حكايت مارگيرى كى اژدهاى فسرده را مرده پنداشت . . . » ، بيت 44 .