هر زمان كه گروهى وارد مىشوند هم رديف خود را نفرين مىكند تا آن كه همگى درجهنم جمع مىشوند . آخرىها به اولى ها - اشاره خواهند كرد و - خواهند گفت : پروردگارا ! اينها بودند كه ما را گمراه كردند ، عذابشان را در جهنم دو چندان كن . - خداوندد تعالى خواهد - گفت : عذاب همه شما دو چندان است ولى قدرت فهم آن را نداريد . اولىها هم به آخرىها اشاره خواهند كرد و به آنها خواهند گفت : شما كه نسبت به ما فضيلتى نداريد پس به خاطر دستاوردهايتان شما هم عذاب را بچشيد .
- ؛
أَ لَمْ تَكُنْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ قَالَ اخْسَئُوا فِيهَا وَ لَا تُكَلِّمُونِ
« 1 » - اين طور نبود - بلكه نشانه ها و آيات من بر شما خوانده مىشد و شما آنها را دروغ مىپنداشتيد ؟ آنها خواهند گفت : پروردگارا ! سنگ دلى و بدبختى ما بر ما چيره شد و ما قوم گمراهى شديم . پروردگارا ! ما را از دوزخ به در آور اگر چنان چه ديگر باره برگشتيم آن وقت قطعا ستمكاريم . خداوند تعالى خواهد گفت : برگرديد در آتش و با من حرف نزنيد .
جمع بين آيات به اينصورت است كه در قيامت مثل دنيا نيست كه انسان هر چه خواست بگويد و برزبان بياورد بلكه در آن جا سخن گفتن فقط و فقط با اجازه خداوند تعالى صورت مىگيرد ، و شاهد اين گونه جمع و نتيجه گيرى اين كلام الهى است كه مىفرمايد :
؛
يَوْمَ يَأْتِ لَا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَ سَعِيدٌ
« 2 » روزى خواهد آمد كه هيچ كس زبان به سخن نمىگشايد مگر با اذن و اجازه او . آن گاه بعضى از آنان بدبخت خواهند بود و بعضى خوشبخت .
هامش
( 1 ) . مؤمنون ، آيات 105 - 108 .
( 2 ) . هود ، آيه 105 .