صورت دروغگو ظاهر شوند ، يا آن كه ملكه دروغ در آنها رسوخ كرده باشد و نتوانند سخن راست بر زبان برانند ، چنان كه عده اى به علت وجود ملكه استكبار و خود بزرگ بينى توانِ سجده كردن را هم نخواهند داشت . خداوند در همين رابطه مىفرمايد :
؛
يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ وَ يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَ قَدْ كَانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَ هُمْ سَالِمُونَ
« 1 » روزى كه هويتها آشكار شود به آنها گفته مىشود سجده كنيد ولى آنها نخواهند توانست كه سجده كنند . چشم هايشان فرو افتاده و ذلت و خوارى وجودشان را فرو خواهد پوشيد . پيش تر از آن سالم بودند ولى وقتى دعوت به سجده مىشدند سجده نمىكردند .
علامه طباطبايى ( رحمه الله ) در رابطه با جمع بين اين دو دسته آيات - در ذيل آيات سوره مرسلات - گفتهاند كه :
« در روز قيامت مواقف بسيارى هست كه در بعضى از آن مواقف از يشان سؤال خواهد شد و ايشان سخن خواهند گفت ، ولى در مواقف ديگر بر دهانشان مهر زده خواهد شد و آنها نخواهند توانست كه لب به سخن باز كنند » ؛ « 2 » اين تعليل با سياق اين آيات و مطالب ، هماهنگ نيست و اين همان نظريه سيّد مرتضى ( رحمه الله ) است كه نقل شده است ، ولى ظاهرا آن چه كه ما از جمع بين آنها نتيجه گرفتهايم از همه مناسبتر است .
اما از ظاهر كلام الهى كه فرموده است :
؛
يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلَائِكَةُ صَفّاً لَا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قَالَ صَوَاباً
« 3 » روزى كه روح و ملائكه در يك صف مىايستند و هيچ يك جز به اذن خداوند رحمان ، سخن نمىگويند - و آن گاه كه سخن مىگويند - سخن درست مىگويند .
هامش
( 1 ) . قلم ، آيه 42 و 43 .
( 2 ) . الميزان فى تفسير القرآن ، ج 20 ، ص 168 و 169 .
( 3 ) . نبأ ، آيه 38 .