تفسير ادبى
« فرط » به معناى پيش افتادن است ، با اين توضيح كه وقتى از باب افعال باشد منظور « اسراف و گذشتن از حدّ » مىشود و وقتى كه از باب تفعيل باشد منظور « كوتاهى كردن و نرسيدن به حدّ اعتدال » است . لذا از اميرالمؤمنين ( ع ) نقل شده است كه :
« الْجاهِلُ امّا مُفْرِطٌ اوْ مُفْرَطٌ ؛ « 1 » انسان نادان و ناآگاه در مرز اعتدال باقى نمىماند بلكه يا زياده روى و تجاوز مىكند ، يا آن كه كوتاهى كرده و ضايع مىنمايد . »
در اين جملات هم در باب افعال به كار گرفته شده است : « وَ افْرَطَ بى سُوءُ حالى » و هم در باب تفعيل : « وَ دَوامِ تَفْريطى » كه در ذكر اوّلى اسراف و در دومى تقصير و به بطالت سپرى كردن آن مورد نظر بوده است .
« امل » همان اميد است . صفت پسنديده ايست زيرا ضد آن يعنى « نااميدى » مذموم است . البته زياده روى در آن هم بسيار ناپسند است ، زيرا پيامد آن غفلت از آخرت است كه به آن « آرزوى دور و دراز » اطلاق مىگردد .
« غرور » به هر چيز كه فريبنده ، مايه نيرنگ ، زينت بخش و جلوه گر باطل باشد گفته مىشود . خداوند متعال هم فرموده است :
؛
يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَ لَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ
« 2 » اى مردم ! وعده خداوند حق است زندگى دنيا شما را فريب ندهد . شيطان هم شما را نسبت به خدا مغرور نسازد و فريب ندهد .
« غرور » به معناى باطل و هر چيزى كه مايه فريب آدمى بشود . خداوند تعالى فرموده است :
هامش
( 1 ) . حرعاملى ، اثناعشريه ، ص 183 .
( 2 ) . فاطر ، آيه 5 .