« انَّ مِنَ التِّواضُعِ انْ يِرْضِىَ بِالَمجْلِسِ دُونَ الَمجْلِس وَ انْ يَسْلِّمَ عَلى مَنْ يَلْقى و انْ يَتْرُكَ الْمِراءَ وَ انْ كانَ مُحِقّا ، وَ لايُحِبُّ انْ يُحْمَدَ عَلَى التّقوى ؛ « 1 »
از علامت هاى تواضع آن است كه راضى باشد در پايين مجلس بنشيند و با هر كس كه روبهرو مىشود سلام كرده و جدل را رها كند اگر چه حق با او باشد و دوست نداشته باشد كه به خاطر تقوايش مورد ستايش واقع شود . »
حضرت موسى بن جعفر ( ع ) فرمودند :
« فقالَ التَّوَاضُعُ درجاتٌ : مِنْها انْ يَعْرِفَ الْمَرْءُ قَدْرَ نَفْسِه ، . . . لا يُحِبُّ انْ يَأْتِىَ الى احَدٍ الّا مِثْلَ ما يُؤْتى الَيْهِ . انْ رَأى سَيِّئَةً دَرَأَها بِالْحَسَنَةِ ، كاظِمُ الْغَيْظِ ، عافٍ عن النّاسِ ؛ « 2 »
تواضع را درجاتى است از جمله آن كه شخص قدر خود را بشناسد ، آن چه را بر خود نمىپسندد بر ديگران هم نپسندد ، اگر از كسى بدى ديد پاسخش را به نيكى بدهد ، خشمش را فرو خورده ، و از خطاى مردم درگذرد . »
انسان كامل كسى است كه درهر حالى متواضع بوده و تواضع را جزو ملكات خود كرده باشد در اين صورت در دارايى و ندارى ، علم وجهل ، حالت تعارف و غضب ، غلبه تمايلات و . . . متواضع و فروتن مىباشد .
بيش تر مردم حتى اگر متواضع بوده باشند وقتى يكى از تمايلات برايشان غلبه كند يا به مال يا قدرتى برسند ، تكبر و خودبينى به ايشان روى مىآورد .
نقل شده است كه روزى رسول خدا ( ص ) در مكّه بودند . كودكان به اذيت و آزار آن حضرت مشغول بودند . روز ديگر نيز كه در مكه بودند دوازده هزار سپاهى مجهز اطراف او جمع شده بودند تا آب وضوى آن حضرت را به عنوان تبرك بر سر و صورتشان بزنند ولى تواضع پيامبر در هر دو روز يكسان بود .
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 2 ، ص 131 ، ( باب 17 ، ما جاء فى تجويز المجادله . . . ) ، ح 20 .
( 2 ) . كافى ، ج 2 ، ص 124 ، ( باب التواضع ) ، ح 13 .