تفاوت حالتهاى انسان
حالتهاى انسان تفاوت دارد . بايد ديد چه حالتى دارد و توسّلش به چيست ؟
نكتهاى كه به شما مىگويم ، اين است كه :
اگر انسان بتواند حالِ جمع الجمعى پيدا بكند ، و در وقتى كه توجه به ذات مقدس الهى دارد ، هم به عالم اسما و صفات ، هم به عالم خلق و هم به واسطهء فيض توجه داشته باشد ، خيلى عالى است . از اين رو قطعاً امام باقر عليه السلام با آن حالت جمع الجمعىاش - كه بايد بگوييم مظهر « اللَّه » است - در وقت اداى اين جملهها حالت جمع الجمعى داشته است .
مىتوان به طور طولى يا عرضى هر سه معنا را از جمله استفاده كرد ؛ يعنى كسى كه دعا مىخواند در وقت دعا به نحو طولى يا عرضى « استعمال شى در اكثر از معنا » بكند ، هر سه احتمال و هر سه معنا را اراده بكند .
داعى اگر حالِ جمعالجمعى داشته باشد در آنِ واحد مىتواند به هر سه معنا توجه داشته باشد .
تذكر اخلاقى
اگر رابطهء انسان با خدايش محكم شود اينها برايش آسان است . اگر انسان منغمر در عالم وحدت شد ، ديگر اين چيزها برايش آسان مىشود . عيبمان در اين است كه منغمر در عالم كثرتيم ، از همين رو تا توجه به چيزى بكنيم از چيز ديگر غافل مىشويم . اما آن كه منغمر در عالم وحدت است در آن واحد مىتواند توجهها داشته باشد ، و ديگر آن جا كثرت و تعيّنى نيست .