بياورد و بگويد كه تو از من آزرده خاطرى ، مرا ببخش تا خدا من و تو را ببخشد . اگر او نبخشيد ، شخص خاطى ، كار خودش را كرده است و او كه نبخشيده جهنمى مىشود . اگر او نبخشيد ، كينهتوز است و بايد جهنم برود .
مثلًا گناه راجع به مال مردم است ؛ مال مردم را خورده ؛ تقلب ، حقهبازى ، رشوهخوارى ، رباخوارى ، دزدى كرده و مال مردم را خورده است . اين گناه وقتى توبه كند ، پذيرفته مىشود اما بايد مال مردم را پس بدهد و اگر ندهد خيلى كار او مشكل است . روز قيامت كه مىشود ، اگر كسى از كسى طلبكار باشد ، تمام اعمالش را مىگيرند و مىدهند به آن طلبكار . اگر هم كم بياورد ، از گناهان آن طلبكار به بدهكار مىدهند . قرآن مىگويد :
وَ قَدِمْنا الى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً « 1 » اعمال خوبى را مىآورند به صف محشر ، اما تمام اين اعمال از بين مىرود . امام صادق مىگويد معناى آيه اين است كه كسى بدهكار به مردم است و وقتى كه ديگر ثوابى در پروندهاش ندارد ، و اعمال خوبش را مىدهند به بستانكار ، بعضى اوقات هم كم مىآورد ، آنگاه گناه طلبكار را مىدهند به بدهكار .
گناه حقالناس ، خيلى بزرگ است اما اگر كسى توبه كند ، گناهش آمرزيده مىشود . ولى بايد جبران كند ؛ بايد مال مردم را پس بدهد . بايد بلافاصله بعد از توبه اين كار را انجام دهد ؛ اما اگر او مفلس است و مالى ندارد ، مطلب ديگرى است . الْمُفْلِسُ فِى امانِ اللهِ ؛ اگر ندارد كه هيچ . همين قدر كه تصميم دارد هر وقت داشت بدهد ، مورد قبول خداست و اگر هم نتوانست بدهد ، وقتى كه مرد ، پروردگار عالم آن طلبكار را راضى مىكند و هر دو نفرشان به بهشت مىروند .
هامش
( 1 ) - فرقان / 23 .