اشك ريخت و شرمنده شد ، آمرزيده مىشود . بعد از آن ديگر بايد نماز را خوب بخواند و قضاى نمازهايى را كه نخوانده است يا باطل خوانده ، بخواند . لازم هم نيست كه خيلى مرتب نماز بخواند ؛ به مرور زمان به اندازهاى كه به دنيايش ضرر نخورد و وقتش گرفته نشود ، نمازها را مىخواند تا تمام شود . روزهها را هم در وقتى كه مثل زمستان روزها كوتاه است ، بگيرد تا تمام بشود . اينها مربوط به حقالله است .
اما حقالناس مطلب ديگرى است . حقالناس دو قسم است : مثلًا كسى غيبت كرده و تهمت زده و شايعه پراكنى كرده و مردم را سبك كرده و زخم زبان زده و شخصيت مردم را از بين برده است ، اين طور گناهان حقالناس است . اين گناهان ممكن است به آن شخص نرسيده باشد . مثل اينكه غيبت
كرده و به آن كسى كه پشت سرش غيبت كرده است ، اين غيبت را نگفتهاند . يا تهمت زده ، اما اين تهمت باعث بىآبرويى كسى نشده است ؛ يعنى به آن شخص ضررى نرسانيده است .
او بايد از اين به بعد غيبت نكند و خودش را اصلاح كند . بايد با خودش بگويد چرا من اين كار زشت را كردم ؟ از اين به بعد بايد خدمت به خلق خدا بكنم و خيرخواه خلق خدا باشم ؟ حالا كه اين كار را كردم ، بايد براى آن شخص استغفار هم بكنم و در اين شبها دعايش كنم و بگويم كه خدايا ! من پشت سر او غيبت كردم ؛ خدايا من بد كردم ؛ خدايا تو به او شخصيت بده ؛ اين طور كه اين شخصيتش را خراب كردم ، تو خوبى به او بده !
اما يك وقت آسيب به او رسيده است ؛ يعنى غيبت كرده و به گوش او رسانيدهاند . تهمت زده و به گوش او رسانيدهاند و او را ناراحت است . مسلم است كه ناراحتى او را بايد جبران كند . گرچه همين الآن كه توبه كند ، توبهاش قبول است و گناهش هم آمرزيده مىشود اما پس از آن كار واجب ديگرى است و او بايد برود جبران كند . بايد در مقابلش عذرخواهى كند و دلش را به دست
اخلاق و خودسازى در مكتب قرآن و اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 171
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص١٧١