همانطور كه آنها چنين سرنوشتى داشتند . بعضى مسخ شدند « كونوا قردة خاسين » به شكل بوزينه و خوك در آمدند و هلاك شدند . بعضى به طوفان و باد و آب ، پارهاى به صيحه آسمانى و برخى به زلزله و . . . نابود شدند ، چونان قوم نوح و عاد و ثمود و لوط آنها اصلًا به گفتار پيامبران گوش نمىدادند تا چه رسد به اينكه دل بدهند . اگر آنان را نديدهايد در سرنوشتشان بيانديشيد تا بيدار شويد .
نتيجه بحث
اين آيه ضمن غفلتزدايى اثبات عالم بزرخ هم مىنمايد و از آن گذشته مىتوان استفاده كرد كه تمسخر انبياءالهى موجب هلاكت و مانع عاقبتبخيرى است ، چون بعد از تأسف از وضع بندگان ، عمل پليد آنها را گوشزد مىفرمايد و سپس هلاكت امم گذشته را بيان مىدارد .
اين آيهء شريفه گرچه نظر به كفار مكه دارد . ليكن تنها ، مخصوص انذار آنها نيست بلكه درصدد اصلاح عقايد و برخوردهاى اخلاقى همه بندگان تا قيامت است كه خود را آلوده به گناه نكنند .
قرآن كريم از اينجا سراغ اثبات توحيد مىرود و چون آيات بعد هم همين منظور را تعقيب مىكند ، بهتر است يك بحث مفصل را به آن اختصاص دهيم .
وَ إِن كُلٌّ لَّمَّا جَمِيعٌ لَّدَيْنَا مُحْضَروُنَ ( 32 ) « و هيچكس ( از آينده و گذشته ) نيست ، جز آنكه همه نزد ما حاضر مىشوند »
در عرصه محشر و در محضر الهى همه بايد به پاداش اعمال خوب و بد خود كه ثواب و عقاب است برسند . در اينجا قاعده حصر به كار رفته و كلمه « لمّا » حصر حضور نزد خداوند را مىرساند يعنى انحصاراً حضورشان فقط نزد ماست . و اين اشاره به نكتهاى بلند و ظريف دارد ، كه فعلًا مجال گفتارش نيست .
حيات در عالم قيامت
در روايات مىخوانيم كه درختهاى بهشت همه نوع ميوهاى دارند ، اينطور نيست