بنابراين نعمتهاى بهشتى و عذابهاى دردناك جهنّمى ، امرى قراردادى و به عنوان پاداش يا كيفر نيست تا گفته شود آن پاداشهاو كيفرها با اعمال موقّت دنيائى تناسب ندارد ؛ همچنانكه خلود و جاودانگى نيكوكاران در بهشت يا معصيتكاران در جهنّم ، امرى طبيعى است .
البته « توبه » در اين دنيا و « مغفرت » و « شفاعت » در آخرت ، موجب رهائى گناهكارانى مىشود كه لياقت داشته يا زمينهسازى كرده باشند .
خلود در آتش
بنابر اعتقاد شيعه ، و بر اساس برخى از آيات و روايات ، كسانى كه درّ گرانبهاى ايمان را در صدف وجود خويش نگه داشتهاند ، ولى در اثر نافرمانى و معصيتها ، جهنّمى شدهاند ، به اندازهاى در جهنّم مىمانند كه آتش و عذاب الهى ، كدورتها و ناخالصىهاى آنان را از بين ببرد ، تا آنگاه پاكيزه و لايق بهشت شوند . بنابراين خلود در آتش براى اينگونه افراد ، دائمى و هميشگى نخواهد بود . امّا مجرمانى كه كفر و عناد ورزيدهاند يا راه شرك و گمراهى را پيش گرفتهاند ، براى هميشه در آتش دوزخ باقى خواهند ماند .
جهنّم ، جايگاه معاندان
از منظر شرع مقدّس و نيز طبق گواه عقل ، پروردگار رحمان انسان بىتقصير را عذاب نمىكند . بنابراين كسانى كه عناد و لجاج و تقصيرى نداشته باشند - گرچه حتّى كافر يا مشرك