توبه هيچ شرطى ندارد و به صرف پيدا شدن حالت درونى پشيمانى از گناه ، توبه حاصل مىگردد . البته بايد دانست كه لازمهء پشيمانى ، تصميم قطعى بر ترك گناه و عمل بر طبق دستورات الهى است .
در برخى از آيات قرآن كريم ، به ظاهر شرايطى براى تحقّق توبه بيان شده است « 1 » كه از جمله مىتوان به چهار شرط ظاهرى ذيل اشاره نمود :
الف ) گناه از روى جهالت و نادانى باشد .
ب ) توبه را به تأخير نيندازد .
ج ) توبه قبل از ديدن مرگ باشد .
د ) توبه بعد از مرگ نباشد .
نكتهء اخلاقى اين شروط ظاهرى اين است كه در موارد فوقالذّكر ، انسان گنهكار ، موفّق به توبهء از گناه نمىشود و يا در برخى از موارد ، خود را گناهكار نمىشمارد كه پشيمان شده و توبه كند و در مواردى نيز پشيمانى واقعى براى گناهكار رخ نمىدهد و ندامت او در اثر كيفرى است كه در مقابل راه خود مشاهده مىكند و چنانچه رها شود ، مجدّداً مرتكب همان گناهان خواهد شد و به دروغ اظهار پشيمانى و ندامت مىكند . بنابراين ، توبه هيچ شرطى ندارد و صرف پشيمانى حقيقى ، تحقّق مىيابد .
هامش
( 1 ) . نساء / 18 - 17