ساير مسلمانان و مؤمنان نيز در حد نازلترى موظّف و مكلّف به رعايت آن مىباشند . خصوصاً اهل سير و سلوك به عنوان پيروان آن مكتب الهى و پويندگان راه حقيقت ، بايد لحظهاى از تلاش و كوشش باز نمانند . همانطور كه قبلًا نيز مكرراً بيان شده است ، راهى كه سالك بايد بپيمايد ، از مو باريكتر ، از شمشير برندهتر و از آتش سوزندهتر است ؛ بنابراين پيمودن چنين مسيرى محتاج تلاش و فعّاليّت شبانهروزى است و توقف و سكون در حين حركت ممنوع مىباشد .
در معارف قرآن و عترت ( عليهم السلام ) بر لزوم فعّاليّت انسان ، تأكيد فراوانى شده است . ولى آنچه شايستهء توجّه است ، پافشارى آموزههاى اسلامى بر تلاش و كوشش در جهت آبادانى دنيا و آخرت مىباشد و فعّاليّت در راستاى آبادى يكى از اين دو سرا ، به تنهائى ، به شدت نكوهش شده است . چنان كه در قرآن مىخوانيم :
( وَ ابْتَغِ فيما آتاكَ اللهُ الدّارَ الآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصيبَكَ مِنَ الدُّنيا ) « 1 »
و در آنچه خداوند به تو داده خانه آخرت را بطلب ، و سهم خود را از دنيا فراموش مكن .
امام حسن ( ع ) در آخرين لحظات حيات شريف خود و در حسّاسترين مواقع ، بر اين موضوع مهم تأكيد ورزيدهاند . نصيحتى كه هر انسانى ، خصوصاً امام معصوم ( ع ) در آخرين لحظات زندگى بيان مىدارد ، قطعاً از اهميت ويژهاى برخوردار است . لذا حضرت فرمودند :
« اعْمَلْ لِدُنْيَاكَ كَأَنَّكَ تَعِيشُ أَبَداً وَ اعْمَلْ لآِخِرَتِكَ كَأَنَّكَ تَمُوتُ غَداً » « 2 »
مقصود امام حسن ( ع ) از بيان اين روايت شريف اين است كه انسان بايد در رسيدگى به امور دنيوى ، ابدى بينديشد و كار خود را بدون هر عيب و نقصى تحويل
هامش
( 1 ) . قصص / 77
( 2 ) . كفاية الاثر ، ص 227