به تعبير استاد عظيم الشأن ما امام خمينى ( قدس سره ) ، انسان بايد عالم را محضر ربّ و پروردگار خود بداند . چنان كه مكرّر مىفرمودند : « عالم محضر خداست در محضر خدا معصيت نكنيد . »
اين همان ذكر عملى است ؛ يعنى انسان بايد چه در حضور ، چه در خلوت و چه در جلوت ، خود را در محضر حق تعالى بداند و ادب حضور را مراعات كند .
قرآن براى مبحث ذكر ، آيات متعدّدى دارد و بر اين دستورالعمل تأكيد و سفارش فراوان فرموده است . « 1 » مقصود پروردگار از سفارش بندگان به مداومت بر ذكر ، توجّه دادن آنان به اين نكته است كه در محضر خدايند . در محضر خداوند بودن به اين معنى است كه هنگام انجام فرايض و واجبات ، تلاطمى درونى براى انجام آن فريضه در آنان بهوجود آيد و در مواجهه با محرّمات نيز تلاطمى درونى براى اجتناب از گناه ، در آنان حاصل شود .
سالك براى رسيدن به اين مرتبه از ذكر بايد علاوه بر توجّه دائمى ، از عمل به قانون مراقبه بهره بگيرد و حالت مراقبه را در خود حفظ و تقويت نمايد و با مواظبت كامل از نفس ، عالم را محضر خداوند تبارك و تعالى بداند و دائماً به ياد او باشد .
امام صادق ( ع ) ذيل آيهء شريفهء ( يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثيراً ، وَ سَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَ أَصيلا ) « 2 » مىفرمايند : خداى متعال دوام ذكر مىخواهد . « 3 » مراد خداوند از دوام ذكر ، صرفاً ذكر لفظى نيست . بلكه مراد تذكّر انسان در وقتى است كه با حرام يا حلال خدا مواجه شود ؛ كه در اين صورت بايد از حرام اجتناب كند و حلال را بهجا آورد .
هامش
( 1 ) . الأنفال / 45 ، الأحزاب / 42 - 41 ، الجمعه / 10 و . . .
( 2 ) . الأحزاب / 42 - 41
( 3 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 498 : « لَمْ يجْعَلِ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ حَدّاً ينْتَهِى إِلَيهِ »