قانون مراقبه
مراقبه در فارسى به معنى « ژرفنگرى » ، « درون پويى » يا « خود پژوهى » است و اصطلاحاً براى مواظبت از نفس به كار گرفته مىشود . همانطور كه پيشتر بدان اشاره شد ، در علم اخلاق قانونى به نام قانون مراقبه وجود دارد كه در همهء مراتب و منازل سير و سلوك نقشى برجستهاى ايفا مىنمايد . اين قانون در « اخلاق » و « اخلاقيّات » ، كاربرد ويژه دارد و علماى وارستهء علم اخلاق ، هم در تعليم « صفات اخلاقى » و هم در آموزش « اعمال اخلاقى » بر ضرورت عمل به آن پافشارى مىكنند . در منزل يقظه نيز سالك براى رسيدن به مقام يقظه بايد علاوه بر اينكه دائماً در حال توجّه و بيدارى است ، به قانون مراقبه عمل نمايد و حالت مراقبه را در خود حفظ و تقويت نمايد .
مراتب مراقبه
قانون مراقبه مراتبى دارد و هركدام از بزرگان اهل معرفت به طريقى از آن قانون بهره جسته و نحوهء عمل به آن را به گونهاى بيان كردهاند .
مرتبهء اوّل : كمترين و مختصرترين مرتبهء قانون مراقبه ، انسان را موظّف مىكند كه در پايان هر روز اعمال روز گذشتهء خود را با دقّت فراوان محاسبه نمايد و يك ارزيابى دقيق از كردار و گفتار خود داشته باشد . در صورتى كه ارزيابى او نتيجهء مثبت در بر داشت ، شكر حقتعالى را بهجا آورد و چنانچه با نتيجهء منفى مواجه شد ، فوراً در جهت جبران غفلت و قصور و تقصير خود تلاش نمايد .
مرتبهء دوّم : مرتبهء بعدى قانون مراقبه ، سالك را وادار مىكند علاوه بر محاسبهء اعمال در پايان روز ، چندين مرتبه در طول شبانه روز به ياد قبر و قيامت و سراى آخرت بيفتد و با تصور تجسم اعمال در عالم پيش رو ، خود را از غفلت رهانيده ، به توجّه و بيدارى برسد . حتّى نقل شده است كه برخى از اولياى الهى و سالكان الى الله به همين منظور قبرى آماده كرده و در شبانه روز چندين مرتبه داخل آن قبر مىخوابيدهاند تا ياد