فرق سر ايشان وارد شد ، درد داشت و به تعبير خود آن حضرت گويا خار در چشم و استخوان در گلوى داشتند « 1 » - حضرتش خدمات بسيار گران‌بهايى را به جامعهء اسلامى تقديم كردند . اين خدمات را در سه بخش به طور مختصر بررسى خواهيم كرد :

اميرالمؤمنين ( ع ) در همهء لحظات زندگى در جهت حفظ اسلام مجاهده مىكردند . خصوصاً از زمان رحلت پيامبر اكرم ( ص ) تا هنگام شهادت خودشان ، از هيچ كوششى در راستاى حفظ و مراقبت از اساس اسلام دريغ نفرمودند ، حتّى به قيمت از دست دادن خلافت كه حقّ مسلّم ايشان بود . قطعاً اگر وجود مبارك اميرالمؤمنين ( ع ) نبود ، اسلام نابود شده بود . آن نظارت و تلاش ايشان بود كه باعث شد اسلام هرچند به صورت ناقص ، باقى بماند . حضرت در اين راه حتّى از كمك به خلفاى سه گانه هم دريغ نكردند ؛ چون نمىخواستند به خاطر اختلاف ميان ايشان و خلفا ، ضربه‌اى به اسلام وارد شود . اين جمله عمر بسيار مشهور است كه بارها گفته بود : « لولا على لهلك عمر » ؛ « 2 » اگر على نبود ، هلاك شده بودم . همچنين مىگفت : « اللهم لا تبقنى لمعضلة ليس لها ابن أبى طالب » ؛ « 1 »