چون خداوند متعال به ما نيرو عنايت فرموده است و رفع موانع بلكه اراده و اختيار ما در دست قدرت اوست بايد به اين تعليم امام صادق عليه السلام معتقد شويم كه :
« لا جَبْرَ وَ لاتَفْويضَ وَ لكنْ امْرٌ بَيْنَ امْرَيْنِ » . « 1 » « نه جبر است و نه تفويض امّا چيزى است ميان اين دو » .
از اينرو ، شيعه معتقد است اگر ما در كارهايمان مجبور باشيم و پروردگار متعال ما را وادار بر انجام كارى كند و سپس ما را به دليل انجام كارهاى بد عقاب نمايد ، ظلم است و چون پروردگار عالم عادل است پس ما مختاريم .
از اين جهت « عدل » در نظر شيعيان از اصول دين محسوب مىشود .
ج ) بسيارى از مردم گرچه به زبان نمىآورند امّا در دل ، نسبت به عدالت خداوند متعال ابهام و مشكل دارند . اشكال از آنجا ناشى مىشود كه چرا بلاها ، رنجها ، دردها ، ناكاميها ، مرگهاى زودرس ، شكستها ، كمبودها ، تبعيضها ، ظلمهاى اجتماعى ، اختلاف طبقاتى ، زشتيها ، فقرها ، بيماريها و مانند آن در جهان فراوان است ؟
در مورد مسألهء « قضا و قدر » نيز چنين است . قضا و قدر از نظر قرآن شريف مسألهاى قطعى است و به عبارت ديگر ترديدى نيست كه اين جهان با اندازهگيرى دقيقى كه به آن « قَدَر » مىگويند - موجود شده است - كه به آن « قضا » مىگويند - :
« انَّا كُلَّ شَىءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ » .
« 2 » « ما هر چيزى را به اندازه آفريديم » .
« وَ انْ مِنْ شَىءٍ الَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ الَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ » .
« 3 » « خزائن همه چيز نزد ماست ولى ما جز به اندازهء معيّن آن را نازل نمىكنيم » .
بنابراين همهء خوبيها و بديها از خزانهء علم الهى سرچشمه گرفته است و به دست قدرت او موجود شده است حال با وجود اين همه زشتى چگونه خداوند عادل است ؟
اين شبهه از شبهاتى است كه بسيارى از مردم حتّى انديشمندان را در وادى ضلالت و هلاكت انداخته است . از اين جهت اميرالمؤمنين عليه السلام مىفرمايد :
هامش
( 1 ) - الكافى ، ج 1 ، ص 160 .
( 2 ) - قمر / 49 .
( 3 ) - حجر / 21 .