و مىفرمايد : و چون صبر نمودند و به آيات ما يقين دانستند از ايشان امامانى قرار داديم كه به امر ما هدايت مىكنند . « 1 »
اجمالا بايد گفت : امام راهنمائى است كه با يك امر ملكوتى كه همراه دارد ديگران را هدايت مىكند . و بنابراين « امامت » در باطن و حقيقت ، يك نوع ولايت بر اعمال مردم است كه با امر الهى به مقصود مىرساند ، امامت تنها نشان دادن راه نيست ، اين كار پيامبر است و حتى هر مؤمنى هم با نصيحت و پند و اندرز مردم را به طرف خداوند رهنمائى مىكند . . . « 2 »
به طورى كه ملاحظه مىكنيد برخى از اين تفاسير ريشهء اساسى حكومت دينى را بيان مىكنند كه از يك منشاء تكوينى و ناموس آفرينش پيدا شده است : امام - حاكم اصيل - يك جانشينى الهى در زمين است و خلافت الهى دارد كه به موجب آن در سير و حوادث عالم دخالت دارد و حكومت ظاهرى امام يكى از تجليات مقام خلافه الهى اوست .
ولى سخن ما در اين نوشته در اين معنى از حكومت نيست كه خلافت الهى تكوينى و ولايت باطنى ناميده مىشود . در جاى خود آن گاه كه از فضائل پيشوايان اصيل ، امامان عليهم السلام بحث كنيم ولايت باطنى را مورد دقت بيشتر قرار خواهيم داد .
اينك سخن در همين حكومت ظاهرى است كه در برابر سائر طرحها و مكتبها مطرح شده است .
هامش
( 1 ) - سجده آيه 24
( 2 ) - تفسير الميزان ج 1 ص 274 - 275