جنگ و بلكه بيشتر ، جنگجويان را به شدّت و استقامت در كار دعوت مىكند .
در اين قسمت علاوه كنم كه : مخصوصا چون سابقا بردهگيرى مرسوم بوده و اگر الغاء مىشد سختتر از وضع نكردن قانون آن از اول بود .
4 - تربيت افراد دشمن :
شك نيست كه هريك نفر كه با افراد مكتب علاوه شود تقويت مكتب است ، بيش از آنكه پول و زمين كه جمادند تقويت كند ، و به لفظ ديگر از نظر رژيمهاى مكتبى بهويژه مكتبهاى انقلابى پول و اسلحه مهم نيست فرد مؤمن و هدفى مهم است ، اين معنى به طور كلّى صحيح است .
ولى افراد هم يكسان نيستند و همهء افراد هم حالاتشان يكسان نيست ! يك فردى كه از نظر موقعيّت علمى و اقتصادى مذهبى و ادراكى مورد توجّه اجتماع است اگر دست از عقيدهء خود بردارد و به مكتب تازه بپيوندد به مراتب بيش از يك فرد معمول در ترويج مكتب تازه مؤثّر است و گاهى موجب تضعيف بيش از وصف مكتب قبلى او مىشود .
و به همين جهت بايد گفت : اگر عالمى بزرگ كه مورد توجّه اجتماع است در موقعيّت فشار و به اصطلاح در « تقيّه » قرار گيرد نبايد بر خلاف اعتقاد مكتبى خود سخنى بگويد كه موجب سستى اجتماع در اعتقاد اصيل مكتب شود . هرچند فشار زياد و حتّى به سر حدّ كشته
نگاهى به بردگى (فارسى) — صفحة 84
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٨٤