است و يا چه اندازه طبيعى بوده و چه اندازه غير طبيعى ، ولى اين قدر روشن است كه تكامل روزافزون اجتماع ، مسائل تازهاى در محيط فقه به وجود آورد كه قبلا نبود و حقوقهاى مختلف دنياى روز و روشهاى تازهء عقلائى ، استدلالهاى تازهاى را در اين صحنه به وجود آورده كه پيش از اين به اين روش نبوده است .
چنان كه روش تسليحاتى دنياى روز احتياجات تازهاى براى مقابلهء با استعمار به وجود آورده است كه به نظر اجتماعهاى مختلف ، روز به روز با همهء اختلافات مسلكيشان لزوم يك طبقهء مشخّص و مجهّز و متخصّص به نام ارتش چيزى روشن آمده است ، مگر آنكه مملكتى بتواند خود را كنارى بگيرد و به صورت يك مكان مقدّس درآورد كه استعمارگران خيال تسلّط بر آن را نداشته باشند ، و البته اين مطلب در دنياى روز به نظر مىرسد به آرزو نزديكتر است تا به يك واقعيّت مگر اينكه با قرارداد خاص با استعمارگران كنار آمد و براى خود حريمى درست كند كه فى المثل واتيكان اينطور است .
من كاملا به اوضاع جمهورى كوستاريكا واقف نيستم كه چگونه على المنقول « 1 » تعداد معلّم بيش از پليس است و ارتش آن تنها چند فروند هواپيما دارد كه بيشتر به كارهاى مملكتى اشتغال دارد .
به هر حال تعيين بهره و درآمد جنگجويان در غنايم و فرآودههاى
هامش
( 1 ) - سفرنامهء برادران اميدوار .