فوق العاده تخصيص ندهند . . . روش دوّم را مىپذيرند .
مسلّما روش دوّم در اصل و صرف نظر از مسابقات تسليحاتى كنونى بهتر است زيرا اوّلا در اين روش عموم مردم به فنون جنگى آشنا مىشوند و تقريبا همهء ملت حكم ارتش كنونى را پيدا مىكنند ، و ثانيا بودجههاى گزاف دنياى روز به جاى صرف در اين راه انسان كش به مصرف راههاى اصلاحى مىرسيد .
در زندگى قبيلهگى قديم و حكومتهاى انقلابى - كه خاصيّت ملّى دارد - همچون حكومت پيامبر اكرم ( ص ) وضع به همين منوال بوده است .
و به همين جهت در روز حادثه همهء ملّت در ميدان بلا بودند و ارتش همان كاسب و كارگر و روحانى و هر فرد ديگر از بالا و پست بود كه هر فردى جامع جهات بود نه اجتماع .
البته قبول دارم كه از اوّل ، اين اصل « بزرگمهر » مورد پذيرش همگانى بوده است كه همه چيز را همگان دانند نه يك تن . . . ليكن مقدارى از مطالب به عنوان اطّلاعات عمومى در دسترس همگان بوده است و همانطور كه اكنون اطّلاعاتى در خور زندگى اجتماعى كنونى به صورت دانستنيهاى عمومى درآمده است در آن زمان هم اطّلاعات جنگى از اين سرى مطالب بوده است و اجتماع هم به بيش از آن مقدار احتياجى نداشته است و در نتيجه رشته تخصّصى و وضع امروز در اين قسمت نبوده است .
نگاهى به بردگى (فارسى) — صفحة 77
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٧٧