سر و خواص و . . . بودهاند كه از مهمترين عوامل پيشبرد مكتب بودهاند ، ولى همواره اكثريتّى هم بودهاند كه اگرچه آن درك را نداشتهاند ولى در شرائط عادى ، خدمات مهمّى انجام دادهاند .
تصوّر مىكنيد افراد جنگ « بدر » - اوّلين جنگ اسلامى همه از ايمان صددرصد برخوردار بودهاند كه حقيقت دين را شناخته و تنها به عشق به هدف كار مىكردهاند ؟
من فكر مىكنم محيط خاص و با معنويت وحى ، و روش عملى پاك و منزّه پيامبر اكرم ( ص ) و فداكارىهاى عدهاى خاصّ و « بطانه » روى اكثريّت مردم اثر مىگذاشته است ، و لذا مىبينيم كه همين كه محيط عوض شد آنها هم تغيير كردهاند و آن عشق تخفيف يافت و بنا به تعبير برخى روايات ما : « پس از پيامبر ( ص ) همه از حقيقت دين برگشتند جز 3 نفر يا 4 نفر يا 7 نفر . . »
يا تصوّر مىكنيد همهء آن عربدههاى انقلاب اكتبر از جگر و روى عشق به هدف اجتماعى ، منهاى لحاظ شخصيّت و منافع شخصى خود بود ؟ ! !
سياهانى كه هماكنون در رود زيا شورش دارند همه روى تصوّر كامل از مكتب و ايدهء آينده است ؟
من اين طور تصوّر نمىكنم .
ولى به هر حال نبايد خدمات را ( كه ناچيز هم نيست ) از اكثريّت
نگاهى به بردگى (فارسى) — صفحة 73
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٧٣