اگر ضمانت اجرائى جهاد و جنگ و كوبيدن دشمن مكتب ، به هيچگونه مزاياى دنيائى تكيه ننموده صرفا روى نعمتهاى آخرت و لذّتهاى بهشت تكيه كند ، خواه ناخواه افراد محدودى پيروى نموده و بالنّتيجه آن مكتب از نظر اجتماعى تضعيف شده نيروى دشمن حملات قاطع خود را فرود مىآورد .
درست است كه در عالم تصوّر ، مىتوانيم بگوئيم : افراد مكتب آسمانى و انسانى اگر ايمان ندارد كه هيچ و اگر ايمان دارند نبايد به هيچ وجه توجّه به مزاياى دنيوى داشته باشند و به قول ويكتور پوشهء فرانسوى : آنچه از راه مغز وارد مىشود ، از راه دست و زيان خارج مىگردد يعنى اگر عمل نبود ايمان و اعتقاد نيست .
از نظر واقع اعتقاد ، و ايمان تكامل يافته اين سخن صحيح است و رواياتى هم در اسلام ، به همين روش آمده است ؛ در حال زنا فرد جنايتكار ايمان ندارد و در حال نوشيدن مى ايمان ندارد » فرد با ايمان دروغ نمىگويد » ، « مؤمن زنا نمىكند » و در قرآن هم آمده : « اگر مؤمن باشيد همواره پيروز و بالاتر هستيد » . . . « 1 »
ولى اساس مكتب را نمىتوان بر اين مبنى قرار داد كه كلّيهء افرادى كه در اين درجه نيستند از حدود مكتب بيرون دانست .
همواره در مكتبهاى جهان عدّهاى به عنوان « بطانه - درونبين » و اهل
هامش
( 1 ) آل عمران آيهء ، 139 .